Gevolgen van de Eerste Wereldoorlog in Lisse



Ongeveer vijfhonderd Belgische vluchtelingen werden tussen oktober 2014 en januari 2015 ni Lisse opgevangen.

Sporen van vroeger (LisserNieuws)

29 januari 2019

door Nico Groen

In november 1918 werd eindelijk de vrede getekend van de Eerste Wereldoorlog.  Hoewel Nederland neutraal was, had deze oorlog heel veel gevolgen voor Nederland. Wat heeft Lisse van deze oorlog gemerkt? Zoals bekend was er in die tijd veel armoede. Dus ook in Lisse, vooral omdat de bloembollen toen niets waard waren. De werkgroep Genealogie en

Historie van de Cultuur-Historische Vereniging Oud Lisse vroeg zich af welke gevolgen er nog meer waren voor de Lissese gemeenschap. Zij heeft het archiefmateriaal uit het gemeentearchief bestudeerd. Het bleek dat Lisse enige tijd veel Belgische vluchtelingen heeft opgenomen.

Vijfhonderd vluchtelingen in Lisse

Ongeveer vijfhonderd Belgische burgervluchtelingen werden tussen begin oktober 1914 en half januari 1915 in Lisse opgevangen. De Duitse legers waren op 4 augustus 1914 België binnengevallen met het plan om Frankrijk te veroveren. Daarmee begint in dit deel van Europa de Eerste Wereldoorlog. Als gevolg van de inval zoeken Belgische burgervluchtelingen massaal een veilig heenkomen in zuidelijk Nederland. Voor hun opvang wordt ook al snel een dringend beroep gedaan op andere noordelijke gemeentes. Dus ook op de gemeente Lisse. Op zaterdagavond 10 oktober 1914 staan bijna vijfhonderd mannen, vrouwen, opgeschoten jongens, schoolmeisjes en een heleboel kleine kinderen op het winderige station van Lisse. De Lisser dagbladcorrespondent Arie Raaphorst beschrijft de betreurenswaardige aanblik van de stoet Belgische vluchtelingen die Lisse binnenkomt onder andere met: ”…want behalve wat zij aan het lijf hadden, waren ze van alles beroofd. Alles hadden zij achter moeten laten. Slechts een paar dieren zijn meegekomen, zoals een poesje, drie konijntjes in een kistje, een klein smoushondje in de armen van een van de jongetjes”.

Het Steuncomité Lisse draait op dat moment overuren. De eerste noodopvang is vooral in de katholieke jongensschool aan de Heereweg, maar al binnen enkele dagen worden de meeste vluchtelingen ondergebracht bij Lissers thuis. Zij die gastvrijheid bieden, krijgen hiervoor een vergoeding toegezegd. De bewaard gebleven documenten geven een behoorlijk goed beeld van die tijd.

Kort na de val van Antwerpen worden de burgervluchtelingen door hun stadsbestuur opgeroepen weer terug te keren. Daar zou het inmiddels veilig genoeg zijn. De vluchtelingen  willen graag naar huis, maar durven eigenlijk nog niet. Toch keren eind oktober 1914 al achtentwintig vluchtelingen vanuit Lisse naar Antwerpen terug.

Der overheid stimuleerde  opvang in goedkopere centra in plaats van bij particulieren. Daarom werden de overgebleven vluchtelingen uit Lisse naar Gouda overgebracht. Zij vertrokken op zaterdagmiddag 9 januari 1915 per trein vanaf het station van Lisse. Voor ‘vrijen overtocht’ en ‘overbrenging hunner goederen naar het station’ werd gezorgd. Daarmee kwam er een einde aan een korte maar turbulente periode.

Bovenstaande is ontleend aan een uitvoerig artikel van Laura Bemelman in het tijdschrift voor familiegeschiedenis Gen. Magazine, nummer 4 van december 2014. Dit artikel staat ook op de website van de VOL, te bekijken met de volgende link https://oudlisse.nl/historie/7658/ .

De enige foto die herinnert aan het verblijf van de Belgen in Lisse: vluchtelingen op de trap van het Gemeentehuis. Part. Coll Het is voor zover bekend de enig bewaard gebleven beeldherinnering aan de vluchtelingen die tijdelijk in het dorp hebben gewoond.

Inhoud Nieuwsblad Jaargang 17 nummer 4 Herfst 2018

 

Redactie Bij de voorplaat CNB bestaat 100 jaar. Een oude luchtfoto laat het kantoor en de veilinghallen zien.
Nieuwsflitsen Nieuwe Kroniek is uit De Kleine Kroniek van Lisse in de tachtiger jaren van Arie in ’t Veld is uit. Het is te koop bij Grimbergen.
Nieuwsflitsen In memorium Jan Wiebes Jan Wiebes, actief vrijwilliger bij de VOL,  is overleden.
Nieuwsflitsen Erfgoedcommissie HLT De erfgoedcommissies van Lisse, Hillegom en Sassenheim worden samengevoegd.
Boogerd, D. VOLwerk: wat we doen en niet kunnen laten Een van de werkzaamheden van de VOL is het transcriberen (hertalen) van oude teksten over Lisse. Uitgelegd wordt hoe dat in zijn werk gaat.
Brouwer, L. Van ver gekomen: de roots van Jozef Rudz (3) De Poolse roots van Jozef Rudz worden beschreven. Hij heeft 40 jaar bij openbare werken in Lisse gewerkt. Zijn vader was voor zijn geboorte naar Nederland gekomen. Het wel en wee van zijn vader tijdens de Tweede Wereldoorlog komt aan de orde.
Grmbergen, R. In bloembollenland: Anna van Goh-Kaulbach Het boek ‘In bloembollenland’  van Anna van Gogh wordt besproken.
Redactie Bij de hartpagina: HOBAHO terrein Luchtfoto uit ca 1908 vanaf de toren van de Agathakerk. Er is nog geen spoor van de Hobaho en CNB/HBG te zien.
Floorijp, D. en J. Harren Gesjoemel met belasting over Rogge Molenaar Adriaan Luck van de Korenmolen aan de Grachtweg werd in 1739  in staat van beschuldiging gesteld van wegen fraude. Hij wordt er van verdacht belasting op het malen van meel te hebben ontdoken. Hij krijgt een boete en wordt voor een half jaar verbannen.
Brouwer, L. Het kan vriezen en het kan dooien Koos Groen beschreef een aantal strenge winters in de eerste helft van de twintigste eeuw.
Wie weet raad? Foto met ene Barnhoorn Welke Barnhoorn zit hier op de fiets en welke jongen staat er naast?
Wie weet raad? Waar is deze foto uit 1937 gemaakt? Waar is deze foto van een besneeuwd landschap uit 1937 gemaakt?
Wie weet raad? Foto van Daatje Sanders De VOL kon mevrouw Bierman uit Noordwijk helpen met een foto van Daatje Sanders van het snoepwinkeltje Daatje.
Wie weet raad? Tour de Lisse 1964 De winnaar op deze foto uit het vorige Nieuwsblad is Gert Jan Faas.
Wie weet raad Foto uit de oorlog Mensen in Volendams kostuum staan bij de bushalte te wachten voor een tour langs de bollenvelden. Op de voorgrond een Duitse bezetter.

 

100ste Sporen van vroeger

Dit is de 100ste column in de rubriek Sporen van vroeger van het LisserNieuws, verzorgd door de Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse”. Deze mijlpaal is een goede gelegenheid om de vereniging eens voor het voetlicht te brengen.

Sporen van vroeger   (LisserNieuws)                                                

15 januari 2019

door Nico Groen

Dit is de 100ste column in de rubriek Sporen van vroeger van het LisserNieuws, verzorgd door de Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse”. Deze mijlpaal is een goede gelegenheid om de vereniging eens voor het voetlicht te brengen.

De CHVOL, zoals de officiële afkorting van de vereniging tegenwoordig is, werd in 1991 opgericht uit verontwaardiging over de plotselinge sloop van een aantal oude, beeldbepalende villa’s in het noorden van het dorp. In eerste instantie richtte de vereniging zich op het behoud van monumentale en beeldbepalende objecten. Later werd de doelstelling veel breder.

Vrijwilligers

Sinds 2015 is Eric Prince voorzitter van de vereniging en Helmi Beijsens secretaris. Verdere leden van het bestuur zijn Jasper de Jong, Henk Schaap en Jos van Bourgondiën. Naast het bestuur zijn er tientallen vrijwilligers voor de vereniging in de weer. Hun bijdrage  varieert van transcriberen (hertalen) van oude archiefstukken tot het rondbrengen van de Nieuwsbladen. Het Nieuwsblad is het kwartaalblad van de vereniging, gedrukt in full couleur A4 formaat, meestal 32 pagina’s dik. Dit blad wordt naar de bijna 500 leden gebracht of verstuurd. De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een aantal werkgroepen zoals: Genealogie en historie; Monumenten en ruimtelijke ordening; (Digitale) archivering; Groen, landschap en bomen; Beheer van de Vergulde Zwaan en Promotie met publiciteit waaronder de redactie van het Nieuwsblad.

Dinsdagse inloop

De Vereniging is sinds 2007 gevestigd in de Vergulde Zwaan, aan de 1e Havendwarsstraat 4. Daar is onlangs de zolder opgeknapt en geschikt gemaakt voor de archieven en werkzaamheden. Iedere dinsdagochtend is er inloop in de Vergulde Zwaan. Bestuursleden en vrijwilligers zijn daar dan druk bezig en kunnen allerlei vragen beantwoorden. Iedereen kan binnenlopen om iets te vragen, te bekijken of onderzoek te doen. De vereniging is altijd op zoek naar (onbekend) materiaal zoals foto’s, films, voorwerpen,  geschriften of archieven over Lisse. Dat kunt u  op dinsdagmorgen laten zien en eventueel inleveren. De VOL, de oude vertrouwde afkorting. is uitermate dankbaar voor alle giften. Ook verhalen uit de overlevering zijn zeer welkom.

In de periode september t/m mei, met uitzondering van december, is er iedere derde dinsdagavond van de maand een interessante lezing in de Vergulde Zwaan. Iedereen kan daar naar toe. De entree is 3 euro voor niet-leden. De toegang voor leden is gratis. Zij krijgen een persoonlijke uitnodiging.

Onlangs is de website van de vereniging vernieuwd. Hier kan men zeer veel informatie over de cultuur historie van Lisse bekijken, inclusief alle 100 columns van Sporen van vroeger. Er staat ook veel meer informatie over de vereniging zelf op dan hier vermeld kan worden, inclusief een formulier om lid te worden. Naast de website Oudlisse is de Oud Lisse ook actief op facebook onder de titel Oudlisse en op Youtube met Oudefilmslisse.

Lid van de CHVOL worden

Het lidmaatschap is 20 euro per jaar. Daarvoor krijgt u 4 keer per jaar het Nieuwsblad, vol met historie en andere informatie. Hoe meer leden des te meer invloed de vereniging heeft bij gemeentelijk en ander overleg, zoals in de Erfgoedcommissie en de gemeentelijke bomenadviescommissie. Word daarom lid van de Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse”.

 

De Vergulde Zwaan Foto: Nico Groen

Lezing op dinsdag 15 januari 2019 door Menno Dijkstra (archeoloog Universiteit Amsterdam)

Cultuur-Historische Vereniging Oud Lisse
Secretariaat 1e Havendwarsstraat 4
2161 HG Lisse
Email: info@oudlisse.nl

Het bestuur van de Vereniging Oud Lisse nodigt leden en belangstellenden uit voor de lezing op dinsdag 15 januari 2019 door Menno Dijkstra (archeoloog Universiteit Amsterdam).

“TERUG NAAR DE TIJD VAN KAREL DE GROTE”

De laatste jaren wordt er door archeologisch onderzoek steeds meer bekend over de vroege middeleeuwen. In die periode werd, na het vertrek van de Romeinen, de kiem gelegd voor het huidige Nederland.
In 2013 leverden opgravingen te Leiderdorp spectaculaire resultaten op: in het bijzonder voor de Karolingische tijd (de periode tussen 750 en 900 na Chr.).
Een dikke afval laag in een voormalig zijriviertje van Leiderdorp leert ons veel over het dagelijks leven in die periode.
De conservering van de vele vondsten bleek nog bijzonder goed te zijn. Zo werden niet alleen munten, sieraden, wapens en een ‘schatbuidel’ van een speldmaker opgegraven, maar ook allerlei gereedschappen en sleutels, houten voorwerpen, stukken touw, leer en kammen gemaakt van hertshoorn.
Zo ontstaat een boeiend beeld van het dagelijks leven van boeren-handelaren langs de Oude Rijn. Hun bedrijvigheid was ook van belang voor de duinstreek. Want hoe kwamen dorpen zoals Lisse toen aan goederen van buiten? En wat hadden ze hiervoor te bieden?

Plaats: De Vergulde Zwaan, 1ste Havendwarsstraat 4, Lisse
De zaal is open vanaf 19.30 uur en de lezing begint om 20.00 uur.
Niet-leden betalen € 3,00 entree.
Na afloop is er gelegenheid om met elkaar te toosten op 2019
Nadere informatie per e-mail: info@oudlisse.nl

 Coöperatieve bollenveiling 100 jaar

Deze maand wordt gevierd dat de coöperatieve bloembollenveiling (nu CNB) 100 jaar bestaat. De geschiedenis wordt weergegeven.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                     

2 januari 2019

door Nico Groen

Deze maand wordt gevierd dat de coöperatieve bloembollenveiling (nu CNB) 100 jaar bestaat. Ter gelegenheid hiervan wordt er op 8 en 9 januari 2019 een speciale bloemen-show en een expositie over het verleden in het hoofdkantoor van de CNB Lisse,  Heereweg 347 gehouden. De tentoonstelling is mede opgesteld door vrijwilligers van de Vereniging Oud Lisse.

 Veiling West-Friesland

Op 16 januari  1919 was de officiële oprichting van Bloembollenveilingsvereeniging West-Friesland door de KAVB-afdelingen Andijk, Bovenkarspel en Enkhuizen. De eerste bollen werden die zomer verkocht in de uitspanning  ‘Het Roode Hert’ in Bovenkarspel. De start van de coöperatieve bollenveiling was dus 100 jaar geleden. Omdat het een coöperatie was, hadden de leden het voor het zeggen en dat is nog steeds zo. Bij andere destijds gebruikelijke verkoopmethoden waren er nogal eens misstanden: vandaar de oprichting. Het ging zo goed dat men in 1925 een eigen veilingzaal met opslagruimte voor de bollen bouwde. In de loop der jaren werd er steeds meer uitgebreid voor de steeds maar toenemende aanvoer en voor bewaarruimten van de bollen.

HBG

De Coöperatieve veilingsvereeniging voor Bloembollenkweekers werd in 1924 opgericht door afdeling Lisse van het Hollandsch Bloembollenkweekersgenootschap (HBG). De HBG was in Haarlem opgericht in 1895 om de kwekersbelangen beter te kunnen behartigen. De veiling heette later ook gewoon HBG.

De coöperatie kocht van Gerrit van Parijs & Zn. een stuk grond aan de Grachtweg.  Daar werd in 1925 een veilingloods en veilingzaal met kantoorruimte gebouwd. De bollen konden worden aan- en afgevoerd over de weg of via het water van de Gracht.

Op deze plek woedde op 18 juni 1954 een grote brand, die het kantoor van de HBG in de as legde. Het kantoor was niet te redden en moest worden gesloopt. Onder architectuur van de bekende Lissesse architect Paardekooper werden in datzelfde jaar een nieuw kantoorgebouw en veilingzaal gerealiseerd.

fusie tussen Bovenkarspel en Lisse

In 1975 volgde de fusie tussen coöperatieve veilingen West-Friesland in Bovenkarspel en de HBG in Lisse. De naam van de fusiecoöperatie werd Coöperatie Nederlandse Bloembollencentrale (CNB).

Toen in 2006 de CNB verhuisde, besloot het gemeentebestuur de grond te kopen. Men vond dat het markante hoofdgebouw niet gesloopt mocht worden, maar een passende bestemming moest krijgen. Dit is dus uiteindelijk, na een zorgvuldige verbouwing, een theater met bioscoop geworden: FloraLis. Hierdoor blijft dit cultuurhistorische pand behouden. Het is nu een gemeentelijk monument.

Bovenstaande gegevens komen hoofdzakelijk uit een uitgebreid artikel van Arie in ’t Veld uit het Nieuwsblad van de VOL van april 2006.

Lees hier dit artikel.

 

Oude foto van de HBG

Deze maand wordt gevierd dat de coöperatieve bloembollenveiling (nu CNB) 100 jaar bestaat. De geschiedenis wordt weergegeven.