St. Agathakerk – Lisse
HEEREWEG 273 LISSE
De kerk is 60 m. lang; 30 m. breed, 21 m. hoog.
De “Agatha” betekent voor Lisse méér dan een kerkelijk gebouw; het is ook een vertrouwd baken en markant herkenningspunt: een begrip! Tevens is het een architectonisch neogotische stijl-monument, waarin veel te zien is. Een gebouw dat als typerend stijlvoorbeeld geldt, met een hoeveelheid fraaie details. Bovendien bevat de St. Agathakerk een groot “Adema-orgel” dat alom wordt geprezen door z’n uitzonderlijke klankkleur.
Met deze handleiding kunt u zichzelf rondleiden. De beschrijving vertelt de toestand in 1999
Algemene informatie ten geleide
- De architect was Jean H. van Groenendael.
- De grote gebrandschilderde ramen zijn uit het atelier van F. Nicolas en zonen te Roermond.
- De gebeeldhouwde altaren en preekstoel zijn van J.P. Maes te Haarlem.
- De wandschilderingen zijn uit het atelier van Cees Dunselman te Amsterdam.
- De marmeren vloermozaïeken zijn van A.J. Hooggreef te Amsterdam.
- Het bronswerk en de lichtkronen zijn van Brom uit Utrecht.
- Het houten doopvont komt waarschijnlijk uit het atelier van Veneman te Den Bosch.
- Het Adema-orgel werd gebouwd door de Fa. Adema te Amsterdam.
- De orgelkas werd vervaardigd door de Gebr. Franssen te Roermond, naar ontwerp van de beeldhouwer F.W. Mengelberg te Utrecht.
Voor belangrijke data m.b.t. de “Agatha” kunt u een apart paneel in de kerk raadplegen.
Wij wensen u een aangename rondgang!
Wanneer u puntsgewijs deze handleiding volgt, heeft u een gids voor een rondgang langs de opmerkelijkste zaken.
1 . CATECHESEKAMER.
Oorspronkelijk ingericht om catechismus les te geven aan de kinderen van de parochie. In 1960 nieuw ingericht als doopkapel, ter herinnering aan het feit, dat in 1460 door Paus Pius ll de parochie Lisse werd opgericht. Het kunstwerk op de wand stelt de vissen voor als symbool voor de gelovigen, Christus volgend. Op de ramen ziet men Mozes met het water, dat uit de rots komt; de verrezen Christus en de opstanding van Lazarus. Het doopvont is in 1993 verplaatst naar het noorder dwarsschip. (zie punt 7).
2.
Vanaf deze plaats heeft men een prachtig uitzicht de kerk in, door het middenschip naar het hoofdaltaar met de fraaie gebrandschilderde ramen! Achter u, boven de deuren, de naam van de architect Jean H. van Groenendael, oudste leerling van de bouwmeester Pierre Cuypers. Rechts daarvan het zogenaamde missiekruis.
3. KLEINE MARIA-KAPEL
Was tot 1960 doopkapel. De ramen verbeelden: Lelie (zuiverheid);”Sterre der zee”, en roos (liefde). Bronzen reliëf, met Maria en kind.
4.
Boven het middenschip zijn schilderingen te zien van schapen, bloemen en bolgewassen. Zij geven de attributen weer, waardoor een deel van het geld voor de bouw van deze kerk bijeengebracht werd. Let op de bronzen lichtkronen aan weerszijden.
5.
De zogenaamde “Kruiswegstaties” langs de twee langschepen van de kerk, geven het lijdensverhaal van Christus weer. Voorafgegaan door een schildering “De oorzaak van het lijden” en afgesloten met de schildering “De gevolgen van het lijden”. De ramen bevatten diverse interessante symbolen.
6. PRIESTERKOOR
Het “hart” van de kerk, met een eenvoudige altaartafel. Daar vindt men de preekstoel met mooie afbeeldingen: Paulus, Petrus, Christus en Willibrordus. De slangenkop aan het eind van de leuning, symboliseert het kwaad, wegvluchtend voor het woord van God. In de hoge nok ontwaart men de letters XP (Christus) met daaromheen de namen van de vier evangelisten.
7a. DWARSSCHIP (Noord)
Hier werd in 1993 de houten doopvont geplaatst, om meer aanwezigen bij de doopvieringen te kunnen toelaten. De vont uit ± 1850 laat de zeven sacramenten zien (onder) en op het deksel Christus’ doop door Johannes in de Jordaan. Op de top van het deksel ziet men de kerk als Moeder, die haar kinderen om zich heen verzamelt. In de medaillons van de ramen ziet men van links naar rechts de symbolen van hoop, geloof en liefde. De schildering aan de voorzijde van de Mariakapel toont de kroning van Maria in de hemel. Boven de biechtstoel: “de verloren zoon”.
7b. HEILIG HART ALTAAR
Dit altaar bevat het Heilig Hartbeeld, alsmede een tegeltableau met aan weerszijden de pelikaan en het Lam Gods. Drie symbolen voor de liefde van Christus aan de mensheid. Tevens treft men hier het processiekruis aan.
8. MARIA-KAPEL
Het altaar toont in het midden St. Dominicus, die van Maria de rozenkrans ontvangt. Links en rechts twee heiligen: Bisschop Albertus Magnus, die het leven van St. Dominicus heeft opgetekend, en Catharina van Siena met de wondentekenen van Christus in de handen. Op de tabernakeldeur staat de pelikaan, die de jongen zou voeden met eigen bloed; een symbool van Christus. Aan weerszijden tevens oude Mariasymbolen als: “Toren van David”, “Ivoren Toren”, “Ark des Verbonds” en “Deur des Hemels”. Voor het altaar een marmermozaïk met de Latijnse tekst: “Wees gegroet Maria, vol van genade”. De ramen tonen van links naar rechts: de boodschap van de engel; het bezoek aan Elisabeth; de geboorte van Jezus; Jezus wordt in de tempel gebracht; Jezus in de tempel met de Schriftgeleerden.9.
9. HOOFDALTAAR
Neogotisch van stijl, met op de deur van het tabernakel, de symbolen ontleend aan de vier evangeliën: De mens (Mattheus), de adelaar (Johannes), de leeuw (Marcus) en de stier (Lucas). Aan weerszijden van het tabernakel is het Laatste Avondmaal en Calvarië afgebeeld, alsmede twee heiligen. Links en rechts afbeeldingen van Malachias, koning David, Jeremia en Zacharias. In het midden in brons het Lam Gods geflankeerd door de offers van Melchisedech en Abraham. Het marmermozaïek voor het altaar, toont twee bevleugelde ringen als ook in een krans de maanstanden en de tekens van de dierenriem, hetgeen het heelal verbeeldt. Er omheen de vier windstreken en de werelddelen, waarbij Australië ontbreekt (was nog niet bekend in de Middeleeuwen, dus ook niet afgebeeld, naar neogotische opvatting): Europa (Adelaar met Europeaan), Afrika (Olifant met neger), America (Pelikaan met indiaan) en Azië (Draak met chinees). Dit alles symboliseert de universele omvattendheid van God, zoals men dat in de Middeleeuwen weergaf. Bovendien zijn er nog twee oudtestamentische offerdieren.
10.
De ramen in de abscis geven de sacramenten weer. Linksonder ziet men de doortocht van de Israëlieten door de Rode Zee, daarboven de doop van Jezus. Ernaast onderaan: Petrus en Johannes leggen de handen op in Samaria: boven de nederdaling van de Heilige Geest. Het volgend raam toont het eten van het Paaslam, waarboven het Laatste Avondmaal is afgebeeld. Het vierde raam onder: het zoenoffer van Aaron; waarboven de verschijning van Jezus in de Opperzaal te Jeruzalem is weergegeven. Op het vijfde raam staat onder aan het huwelijk van Adam en Eva in het aardse paradijs; daarboven de bruiloft te Cana. De 2 ramen links en rechts (uit later tijd) geven weer: Druiven en korenaren als symbolen voor de gaven tot spijs en drank. En de spreuk: Zoals een dorstig hert naar de waterbronnen hunkert, zo verlangt mijn ziel naar U, o God.
11. JOZEF-KAPEL
Het altaar van St. Jozef toont hem gezeten met het kind Jezus aan zijn zijde. Links is zijn verloving met Maria uitgebeeld en rechts zijn sterven. De letters S J met de rozen zijn het symbool van de liefde. Het marmermozaïek voor het altaar toont de timmerman werktuigen en een lelietak, het symbool van de zuiverheid. De ramen laten van links naar rechts zien: St. Jozef wordt door Paus Pius IX in 1870 uitgeroepen tot Patroon van de R.K.-Kerk; afbeelding van het gezin Jozef, Maria en Jezus; De farao van Egypte wijst naar Jozef (zoon van Jacob): uit de voorraadschuren kan hij een ieder voorzien van graan. De schilderingen aan de wand spreken voor zich.
12.SACRISTIE
De ruimte waar de priesters en hun assistenten zich voorbereiden op de eredienst, (niet toegankelijk).
13. DWARSSCHIP (Zuid)
Op de ramen ziet men aan weerszijden de symbolen van de vier evangelisten: mens, leeuw, stier en adelaar. Hoog bovenin het alziend oog van God de Vader, het Lam Gods (de zoon Jezus), en de duif (de Heilige Geest). Boven de biechtstoelen vindt u een schildering van de Verloren Zoon. Links een beeld van St. Agatha (de patrones van deze kerk!) omgeven met geschilderde taferelen en de reliekschrijn met de eenhoorn als symbool voor de kuisheid. Tevens vindt men hier de eerste steen (6 juni 1902). Daarboven de schildering voorstellende: St. Jozef, Patroon van de R.K.-Kerk.
14. PASTORIE
Gebouwd in 1902, nog voor de bouw van de kerk, in zogenaamd Oudhollandse stijl met trapgevel en Tudorbogen boven de grote vensters. De pastorie is woning van de pastoor, en bevat ruimten voor vergaderingen en bijeenkomsten, (niet te bezichtigen).
15. TOREN
De toren herbergt de kerkklok en het uurwerk, bovenin. Het onderste gedeelte doet dienst als mortuarium. Tevens bevat de toren een torenkamer. Via de wenteltrap in de toren komt men op het zangkoor, dat zich bevindt boven de hal, tussen de twee delen van het grote kerkorgel, dat eigenlijk een monument op zichzelf is, dankzij haar bijzondere Frans romantische klankkleur. Geroemd onder de kenners! Als u geluk hebt, is dit gedeelte van de kerk toegankelijk…. Vanaf het zangkoor heeft men een fraai zicht in de kerk.
16. Het Adema-orgel
De neutrale Stichting “Vrienden van het Adema-orgel Lisse” heeft o.a. als doelstelling: het bewaken van het grote kerkorgel, als instrument. De stichting is speciaal voor het in stand houden van het Adema-orgel in het leven geroepen, waartoe zij een fonds beheert.
Einde
Dit is het einde van uw rondgang door de St. Agathakerk
Een monument in de samenleving,..
Zoals al eerder vermeld, is dit kerkgebouw (en vooral de toren) een opvallend baken in de gemeente Lisse. Vanaf het in gebruik nemen is dit kerkgebouw voor de ingezetenen van Rooms Katholieke huize in Lisse, steeds het centrum van hun geloofsbeleving geweest. Later zijn er nieuwe kerken gebouwd, omdat de gemeente uitgroeide, maar de St. Agathakerk blijft toch gevoelsmatig een zeer grote aantrekkingskracht behouden. Voor het R.K.-gedeelte van de bevolking in Lisse vervult deze kerk een belangrijke rol. Zeker voor de ouderen. Maar opmerkelijk is dat juist de jongeren b.v. graag hun huwelijk laten inzegenen in deze kerk! Het gebouw heeft allure, mede doordat het in de oude kerktraditie vorm gegeven werd. Niet-kerkelijke en andersdenkenden ervaren veelal ook die bepaalde sacrale sfeer…
Zo blijkt de “Agatha” door de jaren heen een monument in de samenleving te zijn.
Het Kerkbestuur van de St. Agatha-parochie.
