Nieuws van de Vereniging Oud Lisse en nieuws uit de omgeving die relevant is voor VOL

NIEUW VOL BLAD EN NOGMAALS BLEEKVELD

Het Nieuwsblad is van A5 naar A4 formaat gegaan in full colour.

Volgens diverse reacties kan op ’t Vierkant zelf geen bleekveld zijn geweest. Deze lagen rondom ’t Vierkant.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

21 maart 2017

door Nico Groen 

Het Nieuwsblad van de Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse” is veranderd. Het was een voornamelijk zwart-wit A5-formaat en is nu is een full colour uitgave op A4-formaat geworden. Dat betekent dat meer en grotere foto’s in kleur weer te geven zijn in het kwartaalblad. Wat oud en vertrouwd blijft zijn een aantal min of meer vaste rubrieken. Deze eerste vernieuwde winter editie is bijzonder. We vierden vorig jaar het 25-jarig jubileum van onze vereniging.

Jubileumnummer
Dit eerste extra dikke nummer is ook een jubileumnummer geworden. Een nummer, gelardeerd met terugblikken van huidige en vroegere bestuursleden, waarin zij belangrijke onderwerpen uit hun bestuursperiode met ons delen. In 25 jaar is er heel wat veranderd bij “Oud Lisse”. We werden van protestgroep een volwaardige cultuurhistorische vereniging. Met een grote groep actieve vrijwilligers. Toen stond de automatisering in de kinderschoenen en was een handgeschreven brief nog gewoon. Nu wordt bij “Oud Lisse” gesproken over digitale archivering. Door de vele giften is het archief van de vereniging enorm uitgebreid en is digitaal opzoeken van gegevens, boeken en foto’s belangrijk. Er zijn veel meer mogelijkheden gekomen om onderzoek naar het verleden te doen en die kennis te delen. Dat is het leuke van deze tijd. Informatie uitwisselen kan heel veel opleveren. Deel vooral uw verhalen en uw ideeën met ons. Daar doen we allemaal ons voordeel mee. Als u nu lid wordt van de VOL krijgt u dit 48 pagina’s dikke jubileumnummer cadeau, zolang de voorraad strekt (Info@oudlisse.nl of dinsdagmorgen, Havendwarssraat 4) .

Het recht van bleek
De stukjes over ’t Vierkant maken vele tongen los. Het leeft dus blijkbaar bij veel Lissers.
In een vorige column werd de mogelijkheid beschreven dat ’t Vierkant oorspronkelijk ‘Het Groene velt van het Dorp’ heette. Daarbij werd geopperd dat er op dit Groenevelt mogelijk een vierkant bleekveld gesitueerd was. Hierop reageerde oud-makelaar Bas Romeyn met de mededeling, dat hij in 1970 het pand met tuin van  Heereweg 201 verkocht had met de  bijzondere bepaling in de erfdienstbaarheden dat de buren ‘recht van bleek’ hadden in de tuin van Heereweg 201. Dit pand is toen afgebroken. In een nieuw winkelpand werd van Verf- en Penselenpaleis van der Aart gevestigd. Nu is het een IJssalon. Deze tuin lag ten noordoosten van ’t Vierkant. Zo’n bepaling kan al heel oud zijn, want bij verkoop werd dit steeds weer doorgegeven.

Dit bleekveld in de achtertuin lag veel lager dan ’t Vierkant zelf. Diverse mensen gaven aan, dat de bleekvelden eerder in de lagere gebieden rondom ’t Vierkant lagen, dan op ’t hoge Vierkant zelf. Te meer daar er op ’t Vierkant in de 16e eeuw al oude bomen stonden. In 1642 werd namelijk al een hoge eik ‘In ’t Viercant’ gekapt, wat schout en schepenen niet goed vonden. Ook is er een tekening uit 1728 van J. Nutges met veel oude bomen. Met bleken heb je echt zon nodig en geen schaduw en afvallende bladeren en takken. Stuifzand van de Heereweg is natuurlijk ook uit den boze.
De professionele bleekvelden lagen over het algemeen langs heldere beken, zoals de Beeck, nu de Kerksloot genoemd, die vanaf het Berkhouterduin  het heldere duinwater afvoerde. Men vindt het dus niet erg logisch dat er op ’t Vierkant zelf een bleekveld zou zijn geweest.

De voorkant van het vernieuwde kwartaalblad van de VOL Foto: Oud Lisse

HIGHLIGHTS VAN DE VERENIGING OUD LISSE GEDURENDE 25 JAAR

De Vereniging bestaat in 2016 25 jaar. De monumenten zijn in die jaren sterk uitgebreid. Het station en gebroeders Driehuizen en genealogie worden beschreven.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

13 december 2016

door Nico Groen 

De Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse”, die in 2016 haar vijfentwintigjarig jubileum viert, is niet meer weg te denken uit Lisse. Zodra  een fraai, monumentaal of beeldbepalend pand bedreigd wordt, is Oud Lisse er bij om dit te voorkomen. Als er natuurschoon met cultuurhistorische waarde in gevaar komt, doet de Vereniging eveneens haar uiterste best.

Veel monumenten in Lisse
Een van de belangrijkste projecten in die 25 jaar was het uitbreiden van het aantal gemeentelijke en rijksmonumenten. Lisse telt nu maar liefst 34 rijksmonumenten en 92 gemeentelijke monumenten. Deze aantallen zijn er sinds 2008. De beschrijving van de monumenten en een foto hiervan zijn in te zien op deze website. Daarnaast is er in 2010 een wandel- en fietsrouteboek langs monumentale panden door de VOL uitgegeven, waarvan nog exemplaren beschikbaar zijn.

Station Lisse/bollenschuur Driehuizen
Een ander hoogtepunt is ongetwijfeld het behoud van het station Lisse. Het station is ontworpen door architect D.A.N. Margadant. Het station werd in 1905 in gebruik genomen en is nu een rijksmonument. Ook het behoud van het kantoor plus bollenschuur van Gebroeders Driehuizen moet niet worden vergeten. Dit is nu ook een rijksmonument.

Waardevolle bomen
Een belangrijk resultaat is ook de realisatie van de gemeentelijke monumentale bomenlijst in 1995. De VOL heeft in 1992 en 1993 alle belangrijke bomen geïnventariseerd. Dit resulteerde in 1993 in een boek van Udo Hassefras met de titel ‘Bomen van Lisse’, uitgegeven door de Vereniging Oud Lisse. Door inspanningen van de toenmalige werkgroep Cultuurhistorie heeft dit geleid tot de bovengenoemde monumentale bomenlijst, die in 2016 vervangen is door een waardevolle bomenlijst In 2014 is een boek in full colour van 128 pagina’s uitgegeven door de Vereniging met de titel ‘Wandel- en fietsroutes langs monumentale bomen in Lisse’. Ook dit boek is bij de VOL nog steeds verkrijgbaar.

Meer highlights
Verder kunnen als highlights van de afgelopen 25 jaar Beeldbank Lisse, de uitgebreide websites oudlisse en oudefilmslisse en het kwartaalblad genoemd worden. Ook het digitale archief is van groot belang, evenals het fysieke archief, geschonken door vele Lissers of oud-Lissers, die de Vereniging een warm hart toedragen. Er zijn in de loop van 25 jaar diverse werkgroepen met enthousiaste vrijwilligers actief wat onder andere resulteerde in een aantal boeken.  Progen is een genealogieprogramma van de werkgroep Genealogie waar duizenden Lissers vermeld staan. Ook het belang van de inloop op dinsdagmorgen in de Vergulde Zwaan aan de 1e Havendwarsstraat 4 moet niet worden vergeten.

Invloed door leden
Om als vereniging veel invloed te kunnen hebben is het van groot belang, dat er veel mensen lid zijn van de Vereniging. We hebben duidelijk behoefte aan steun. U kunt zich via het mailadres hieronder aanmelden als lid. De kosten zijn maar € 17,50 per jaar. Hiervoor krijgt u bovendien ieder kwartaal een Nieuwsblad met veel informatie  over geschiedenis, historische gebouwen/landschappen en personen, die vroeger in Lisse woonden en werkten.  Ook kunt u gratis naar de maandelijkse, interessante lezingen.

Het laatste kwartaalblad in A5 formaat. Voortaan verschijnt het Nieuwsblad in full colour in A4 formaat.

‘WANDEL-EN FIETSROUTEBOEK LANGS BRUGGEN IN LISSE’

In dit boek wordt van alle bruggen met een officiële naam en andere bruggen, de cultuurhistorie beschreven, evenals van het water waar de brug overheen gaat en van de weg waar de brug in ligt.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

15 november 2016

door Nico Groen 

 
Op 14 november werd  het boek ‘Wandel- en fietsroutes langs bruggen in Lisse’ gepresenteerd. Het boek is gerealiseerd door een werkgroep van de Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse”. Het eerste exemplaar werd die dag overhandigd aan wethouder Evert Jan Nieuwenhuis.
 
In dit bruggenboek wordt van alle bruggen in Lisse met een officiële naam, de cultuurhistorie beschreven, evenals van het water waar de brug overheen gaat en van de weg waar de brug in ligt.
Er zijn 2 routes, een zuidelijke en een noordelijke, die beide op het Vierkant beginnen. Ook alle overige bruggen, zowel particuliere als gemeentelijke, die op deze routes liggen worden beschreven.
Van alle bruggen zijn historische en moderne foto’s te zien. Ook zijn vele kaarten uit de 17e tot en met de 20e  eeuw opgenomen ter verduidelijking van vroegere situaties.
Het boekwerk van 128 pagina’s in full couleur is vanaf 15 november bij de plaatselijke boekhandel, de VVV van Lisse en bij de Vereniging “Oud Lisse”, die ook de uitgever is, te koop voor 12,50 euro. Voor leden van de vereniging is het boek te koop bij de VOL voor 9,50 euro.

Ommetje van de Poelpolder
In het boek staan onder andere de Staalbrug en de vaart, die er onderdoor gaat, beschreven. Dit is de brug in de Heereweg nabij boerderij Wassergeest. Deze brug gaat over de Staalsloot, die eindigt bij de Rijn- of Ringsloot tegenover het geriefbosje van Boerderij Langeveld in de Poelpolder, dat we in een vorige column hebben beschreven. Dit einde van deze Staalsloot is dus goed te zien tijdens een wandeling langs het Ommetje van de Poelpolder. Er staat hier een informatiepaneel op de dijk.

Staalbrug
In 1594 had Dignum Jansz. de Roo, pachter en later eigenaar van een boerenbedrijf ten zuiden van de landerijen van Dever, deze vaart laten graven voor de afzanding van een duingebied tussen de Heereweg en de Achterweg. De vaart kruiste de Heereweg en er zal dus een houten brug geweest zijn. De brug heette in de 17e eeuw Wassergeesterbrug en was toen eigendom van Van der Laen, eigenaar van Landgoed Wassergeest. Hij liet de houten brug vervangen
door een gemetselde. Begin 19de eeuw was D.P.J. van der Staal van Piershil eigenaar van Wassergeest en dus van de brug. De naam veranderde in Staalbrug naar bovengenoemde eigenaar van de brug. In 1842  klaagt diligenceonderneming Van Gend en Loos over de vervallen staat van de Wassergeesterbrug, die was gebleken ‘door uitzetting zich in eenen gebrekkigen staat te bevinden’. Voor deze brug gold: ‘de gebreken ten spoedigsten naar behoeven te herstellen’ of anders ‘zich bereid te verklaren of hij (de eigenaar) genegen mogt zijn die brugge op billijke voorwaarden aan het Rijk af te staan’. Uiteindelijk koos Van der Staal voor de gemakkelijkste weg: hij stond de brug af en was daarmee verlost van het vervelende onderhoud. Hoewel officieel Staalbrug, wordt in de volksmond ook wel gesproken over Stalenbrug. Langzamerhand werd het vervoer via het water overgenomen
door vrachtwagens. De Provincie verlaagde aan het einde van de vorige eeuw alle bruggen in de Heereweg, omdat zij een gevaar voor het wegverkeer opleverden. Zo ook de Staalbrug. Deze werd in 1993 verlaagd.
Bovenstaande gegevens over de Staalbrug en nog veel meer info over deze brug staan in het nieuw uitgebrachte boek.

De Staalbrug bij boerderij Wassergeest. Foto uit het nieuwe boek ‘Wandel- en fietsroutes langs bruggen in Lisse’, uitgegeven door VOL.

UITLEG OVER DE CULTUURHISTORISCHE ATLAS DUIN- EN BOLLENSTREEK

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             2 februari 2016

door Nico Groen

Op zondag 7 februari a.s. om 14.00 uur wordt er in de bibliotheek van Lisse een interessante lezing gegeven. Uitleg wordt gegeven over het gebruik van de ‘Digitale Cultuurhistorische Atlas van de Duin- en Bollenstreek’. Deze atlas is geen papierenatlas, maar is te vinden op www.cultuurhistorieduinenbollenstreek.nl. Er is niet gekozen voor een boek of DVD, maar voor een website. Een boek  of DVD biedt een statische momentopname, terwijl een website dynamisch kan blijven. Het is namelijk de bedoeling de atlas steeds meer uit te breiden en te verbeteren. Bovendien kan een website voor een veel groter publiek toegankelijk zijn.
Op 2 april 2015 is deze website gelanceerd in het gemeentehuis van Lisse, waarbij onder andere gemeentebesturen van alle 7 deelnemende gemeentes in de Bollenstreek waren vertegenwoordigd, evenals alle historische verenigingen, waaronder de Vereniging Oud Lisse.

De atlas is tot stand gekomen op initiatief van het Cultuur Historisch Genootschap Duin- en Bollenstreek (CHG), het Landschapsbeheer Zuid Holland en de Agrarische Natuur- en Landschapsvereniging Geestgrond (ANVL Geestgrond). Het CHG is het overlegorgaan van alle plaatselijke historische verenigingen hier in de streek.
In deze atlas zijn heel veel nog herkenbaar aanwezige cultuurhistorische elementen beschreven, die kenmerkend zijn voor de Duin- en Bollenstreek. Zo heeft een werkgroep van de Vereniging Oud Lisse veel gegevens over Lisse aangeleverd met tekst en foto’s. Het betreft bollenvelden, beekjes, dijken, molens, hagen, houtwallen, bomen, grenspalen, boerderijen, bollenschuren, hoge wegen, gemalen, geriefbosjes en nog veel meer.
Tot nu toe zijn alleen de buitengebieden geïnventariseerd en in de atlas opgenomen. Hiervoor is gekozen, omdat er binnen de bebouwde kom al veel meer bekend is dan daar buiten. Deze digitale atlas is vooral bedoeld voor overheden en andere beleidsbepalers. Maar het is voor alle geïnteresseerden een belangrijke gegevensbron voor de ontstaansgeschiedenis van de Duin- en Bollenstreek Het is zeer geschikt om specifiek te kijken naar bepaalde onderwerpen of  gebiedjes.

Het is de bedoeling dat deze atlas wordt geraadpleegd bij besluitvorming over planologische ontwikkelingen en om daar dan ook rekening mee te houden. Alle deelnemende gemeentes hebben beloofd met de atlas rekening te houden. Het is daarmee een goed instrument om belangwekkende elementen in landschap en gebouwen zo veel mogelijk te behouden. Op die manier kan worden voorkomen dat door planologische ontwikkelingen in de buitengebieden waardevolle elementen zonder een goede afweging kunnen verdwijnen.
Ook is het de bedoeling dat deze atlas wordt gebruikt vanuit toeristisch oogpunt en voor mensen met belangstelling voor de cultuurhistorie van de streek.
De atlas is nog niet af en iedereen kan aanvullingen toevoegen. Deze aanvullingen worden wel eerst beoordeeld door deskundigen. Als u meer wilt weten over de doelstelling, de  achtergrond en de werking van de atlas is een bezoek aan de bibliotheek van Lisse een must.

Op 7 februari geven Rob Arnold en Rutger van Rijn van het CHG Duin- en Bollenstreek een rondleiding door de Cultuurhistorische Atlas Duin- en Bollenstreek. Ieder kan echter ook zo op de website kijken.

Achterweg met houtwallen

VERENIGING OUD LISSE AL 25 JAAR ACTIEF VOOR CULTUREEL ERFGOED

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             5 januari 2016

door Nico Groen

De Historische Vereniging Oud Lisse, die in 2016 haar vijfentwintigjarig jubileum viert, is niet meer weg te denken uit Lisse. Zodra  een fraai, monumentaal of beeldbepalend pand bedreigd wordt, is Oud Lisse er bij om dit te voorkomen. Als er natuurschoon met cultuurhistorische waarde in gevaar komt, doet de vereniging eveneens haar uiterste best.
De vereniging is opgericht in 1991 uit verontwaardiging over de plotselinge sloop van de villa’s ‘Meerenburgh,’ ‘Magnolia’ en ‘Buitendorp’ aan de Heereweg nabij het Veldhuyzen van Zantenpark. Gelukkig zijn toen de monumentale linden en beuken wel behouden gebleven en ze staan er nog steeds erg goed bij.
De VOL zet zich sindsdien op krachtige wijze in voor het behoud van dit soort panden.

De vereniging probeert zonodig de plannen van beleidsmakers en eigenaren van waardevolle panden bij te sturen.  Dit liefst in een vroeg stadium door middel van goed overleg.
Het behoud van het station en de bollenschuur Driehuizen zijn voorbeelden, waaruit blijkt dat deze strategie werkt. Zonder onze bemoeienissen waren deze gesloopt. Nu heeft de vereniging er voor gezorgd dat beiden een rijksmonument werden. Niet alleen deze panden werden dankzij Oud Lisse een rijksmonument. Er staan door onze bemoeienissen nu vele panden in Lisse  op de rijksmonumenten- of gemeentelijk monumentenlijst.

We hebben deze en ook vele andere mooie gebouwen  en ook waardevolle bomen in kaart gebracht. Dit heeft onder andere geleid tot de boeken ‘Wandel- en fietsroutes langs monumenten in Lisse’ en ‘Wandel- en fietsroutes langs monumentale bomen in Lisse’. Deze en andere boeken zijn tot stand gekomen door een van de werkgroepen en de boeken zijn nog steeds bij ons verkrijgbaar.
De Vereniging Oud Lisse wil het behoud van waardevolle panden in de gemeente natuurlijk ook stimuleren. Daartoe is in 1992 een erepenning ingesteld. Deze wordt sinds die tijd jaarlijks uitgereikt aan mensen, die hun waardevolle pand uitstekend hebben onderhouden of gerenoveerd.

Om als vereniging veel invloed te kunnen hebben is het van groot belang, dat er veel mensen lid zijn van de vereniging. We hebben duidelijk behoefte aan steun. U kunt zich via het mailadres hieronder aanmelden als lid. De kosten zijn maar €  17,50 per jaar. Hiervoor krijgt u bovendien ieder kwartaal een Nieuwsblad met veel informatie  over geschiedenis, historische gebouwen/landschappen en personen, die vroeger in Lisse woonden en werkten.  Ook kunt u gratis naar de maandelijkse, interessante lezingen.

Er worden in 2016 diverse activiteiten ontwikkeld in het kader van het 25-jarig bestaan.
Zo is er als eerste activiteit een prachtige grote kalender 2016 gerealiseerd. Twaalf zorgvuldig gekozen foto’s van straatbeelden uit het Lisse van de vorige eeuw sieren deze kalender van 30 bij 42 cm. De kalender kost € 6,95 en is iedere dinsdagmorgen af te halen bij de Vergulde Zwaan, Eerste Havendwarsstraat 4. Als u lid wordt krijgt u de kalender gratis.

De kalender 2016 met iedere maand een prachtige oude foto is te koop bij de VOL.