Uitgegeven artikelen in pers etc.

17 RIJKSMONUMENTEN VAN KEUKENHOF

Alle rijksmonumenten van landgoed Keukenhof worden genoemd.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws).

10 februari 2015.

door Nico Groen

We vervolgen onze wandeling langs alle 35 geregistreerde rijksmonumenten in Lisse. Nu komen die van landgoed Keukenhof aan de beurt. Volgens het boek uit 2010 ‘Wandel- en fietsroutes Zuid en Noord: Monumenten’ van de Vereniging Oud Lisse staan er 17 rijksmonumenten op het landgoed. Daar is .in 2010 het stationsgebouw van Lisse door aankoop bijgekomen. De meeste gebouwen zijn in de loop van de tijd gerestaureerd.
• Boerderij Middelburg met karnmolen, Loosterweg-Noord 6. Vroeger heette deze boerderij uit de 17e eeuw ‘Mo(r)schveen’. Het voorhuis is in 1868 gebouwd.
• De schaapskooi met riet gedekt op het kruispunt van Loosterweg- Noord en de Stationsweg. Deze kooi uit de 19e eeuw is in 1992 herbouwd.
• De stal van het Jagershuis uit 1926 met als adres Stationsweg 51.
• Boerderij ’t Lammetje Groen, Stationsweg 53/55 . De boerderij dateert oorspronkelijk uit 1650. Later is het uitgebreid.
• Dubbel woonhuis ’t Hoogje met adres Stationsweg 164 en 166. Het dateert uit de 18e eeuw.
• Spoorwegstation, Stationsweg 57 en 59. Het station is gebouwd in 1904/1905.
• Het complex Keukenhof bestaat uit diverse rijksmonumenten. Dit bevat onder anderen, parkaanleg met o.a. de toegangspalen met natuurstenen siervazen bij de oude entree, de oude oprijlaan zelf en het kasteel Keukenhof gebouwd in 1641.
• Het Zwitsers speelhuis in de Frederik’s hof met de z.g. koude bakken (met één gerestaureerd raam) en de oude muren. Oorspronkelijk gebouwd in 1850.
• Het eendenhuis is een z.g. follie. Een romantisch huisje met een schijn duiventil. Follies werden in de 19e eeuw voornamelijk voor de sier neergezet. Het Engelse folly betekent nutteloos gebouw.
• Het koetshuis, tuigkamer, paardenstallen, woningen en tuinmanswoning zijn gebouwd in 1857-1858.
• De hofboerderij van Keukenhof is gebouwd in 1643. Het bakhuisje en karnmolen zijn nog niet gerestaureerd.
• Het washuisje met vrijstaande buitenpomp dateert uit de 18e eeuw.
• Het Sparrenhuisje gedekt met riet heeft een origineel raam

 

 

Van alle 93 gemeentelijke en 35 rijksmonumenten staan er foto’s in het wandel- fietsrouteboek met een uitgebreide beschrijving. Vaak staan er meerdere foto’s en tekeningen uit vroegere tijden bij. Dit boek is te koop bij de plaatselijke boekhandel en bij de Vereniging Oud Lisse.

 

 

 

Het kasteel zelf is een van de rijksmonumenten

Het romantische eendenhuis-follie is een van de rijksmonumenten van Lisse. Foto Nico Groen

35 RIJKSMONUMENTEN VAN LISSE

35 Rijksmonumenten worden besproken.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws).

27 januari 2015.

 

door Nico Groen

De Vereniging Oud Lisse heeft in 2010 een boek uitgegeven over monumentale gebouwen in Lisse. Het boek heet ‘Wandel- en fietsroutes Zuid en Noord: Monumenten’. Daarin wordt vermeld, dat Lisse 93 gemeentelijke monumenten en 35 rijksmonumenten rijk is. Mede door inspanningen van de Vereniging Oud Lisse is dit grote aantal tot stand gekomen. Van de rijksmonumenten zijn er maar liefst 17 van Landgoed Keukenhof. De overige rijksmonumenten staan verspreid in Lisse:
De Grote Kerk aan het Vierkant Heereweg 250. Het schip stamt uit de 15e eeuw, maar de kerk is diverse keren gedeeltelijk herbouwd en gerestaureerd.
De boerderij van Wassergeest, Achterweg Zuid 35, 37 en 39. De boerderij is gebouwd in 1856 op de fundamenten van buitenplaats ‘Wassergeest’. Eerste bewoning omstreeks 1660.
De Heilige Engelbewaarderskerk in de Engel, Heereweg 457. De kerk en de pastorie werden in 1930 gebouwd in de Neo-Byzantijnse stijl.
De pastorie van de Engelbewaarderskerk, Heereweg 459.
Boerderij Willemshoeve, tegenwoordig beter bekend als de boerderij van Heemskerk, Heereweg 443. Het is een boerderij met een rieten zadeldak uit de 17e eeuw.
Het poortwachtershuisje bij ’t Huys Dever’, Heereweg 347c. Het huisje is gebouwd tussen 1630 en 1640.
’t Huys Dever’, Heereweg 349a.
Huis ‘Nieuw Zomerzorg’ met aangebouwde bollenschuur, Heereweg 287, 289 en Zwanendeef 2a. De woning is gebouwd in 1891. Het voorhuis werd in 1899 naar voren uitgebouwd. uit die tijd dateert ook de schuur.
Pastorie van de Sint Agathakerk, Heereweg 277. De bouw van pastorie, kerk en gesticht begon in 1902.
Sint Agathakerk, Heereweg 275.
Het Gesticht Sint Agatha, Heereweg 258
Voormalig bankgebouw, Heereweg 124-128b en Westerdreef 1 en 1a. Dit is gebouwd in 1938.
Voormalige bollenschuur en kantoor van Driehuizen, Driehuizenpark 1, voorheen Heereweg 30. Het geheel is gebouwd in 1922 in de nieuwe Haagse school stijl.
De molen van Tentoonstelling Keukenhof, Stationsweg 166a. De molen is uit 1892, gebouwd bij Scharmer in de provincie Groningen en in 1957 verhuisd naar het tentoonstellingsterrein van Keukenhof.
Spoorwegstation, Stationsweg 57 en 59. Het station is gebouwd in 1904/1905.
Lageveense Molen, Leidsevaart. De molen is bij de aanleg van de Leidsevaart in 1656 meer naar het Osten verplaatst.
Boerderij Langeveld, ’t Lange Rack 2, vroeger Eerste Poellaan 102. Deze stolpboerderij is gebouwd in 1642.
Parkaanleg van het buiten Ter Leede, Derde Poellaan. Het buiten ‘Ter Leede’ werd rond 1660 gesticht.
Lisserpoelmolen, Rooversbroekdijk 100. De molen is van rond 1676.
Van alle monumenten staan er foto’s in het wandel- fietsrouteboek met een uitgebreide beschrijving. Vaak staan er meerdere foto’s en tekeningen uit vroegere tijden. Dit boek is nog steeds te koop bij de plaatselijke boekhandel en bij de Vereniging Oud Lisse tijdens de maandelijkse inloopochtenden op de eerste dinsdag van de maand of tijdens een lezing op de derde dinsdagavond van de maand. Leden van de Vereniging Oud Lisse krijgen korting. Mooi om cadeau te geven aan ieder die Lisse een warm hart toedraagt.

De voormalige bank op de hoek Heereweg/Westerdreef is een van de rijksmonumenten. Ftot Nico Groen

DE CEDER OP HET VIERKANT KRIJGT HET MOEILIJK

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

13 januari 2015

door Nico Groen

Bij een van de vorige opknapbeurten van het Vierkant had de gemeentelijke plantsoenendienst veel in de melk te brokkelen wat het onderhoud van de ceder betreft. De wortels waren nogal naar de oppervlakte gegroeid. Er werd daarom een vierkant muurtje ruim om de boom gemaakt. Binnen dit vierkant werd een halve meter grond opgebracht. Daar werden een groot aantal beluchtingbuizen ingebracht om voldoende zuurstof bij de wortels te brengen. In deze opgebrachte grond groeiden in de loop der jaren ongetwijfeld vele haarwortels, die vocht en voedsel opname voor een betere groei van de ceder. De ceder zou weer tientallen jaren in goede omstandigheden kunnen groeien.
Een paar jaar geleden werd aan de westkant van de boom een paar grote dragende takken met allerlei zijtakken afgezaagd. Door deze grote hap uit de boom was de mooie symmetrische vorm verdwenen. Hierdoor kwam de boom uit het lood te staan.
Ondertussen kwamen er plannen om het Vierkant opnieuw te renoveren. In de oorspronkelijke plannen was geen plaats voor de ceder. Er waren veel protesten van omwonenden en onder andere de Vereniging Oud Lisse. Daarom werd door B&W van Lisse de schetsgroep herinrichting Vierkant met omwonenden, ondernemers op het Vierkant en de Vereniging Oud Lisse opgericht. Deze schetsgroep adviseerde de Gemeente Lisse om de monumentale ceder te behouden. De Gemeente Lisse heeft dit advies overgenomen in het definitieve herinrichtingsplan dat in september 2013 gepubliceerd werd.
Afgelopen herfst werd het herinrichten van het Vierkant voortvarend aangepakt. De oude bestrating werd verwijderd. Tot grote schrik van menigeen werd rondom de ceder een halve meter grond tot de stam verwijderd. De grond dus die in het verleden was opgebracht om de levensvatbaarheid van de boom te verbeteren. Daarna werden tot op grotere diepte de wortels rondom de boom tot op een paar meter van de stam afgehakt en verwijderd. Vervolgens werd tot op een paar meter van de stam alles bestraat. Iedere deskundige weet dat de hier genoemde maatregelen desastreus kunnen zijn voor een boom. Er kan geen water meer worden opgenomen, maar de kroon blijft wel verdampen. Verdroging van de boom zal het gevolg zijn. De enige remedie hiertegen is om van de kroon ook een groot gedeelte te verwijderen door de boom goed te snoeien.
Onlangs werd begonnen de boom te snoeien. Men begon aan de westkant, waar de draagtakken al eerder waren verwijderd, zoals boven vermeld. Door deskundige snoei werden de happen in de bomen als het ware gecamoufleerd. Daarna werden de 3 andere zijden van de ceder ter hand genomen. Er werden alleen uiteinden van takken en dwarse takken verwijderd. Dit is waarschijnlijk te weinig om verdroging te voorkomen. Het gevolg is ook dat de boom nu nog meer uit het lood staat. Daarom is de kans groot dat de boom omwaait. De boom heeft immers ook geen wortels meer om hem rechtop te houden.
Kortom, zonder verdere rigoureuze maatregelen is de ceder waarschijnlijk ten dode opgeschreven door droogte of storm. U begrijpt, dat de Vereniging oud Lisse niet blij is met de gang van zaken zoal boven genoemd.

De ceder vóór de opknapbeurt van het Vierkant.. Foto: Nico Groen

De ceder zoals die er nu bijstaat. Foto: Nico Groen

 De voet van de boom heeft weinig ruimte meer. Foto: Nico Groen

ZANGVERENIGING EXCELSIOR STOPT NA 105 JAAR

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                               16 december 2014

door Nico Groen
Op 19 december is de laatste uitvoering van Excelsior. De kerstcantate ‘The Promise’ wordt dan uitgevoerd in de kerk van de Samenwerkings Gemeente (SWG) in de Veldhorststraat. De zangvereniging stopt door vergrijzing en het sterk teruglopen van het aantal leden. Het was een emotioneel besluit: er zijn koorleden, die al meer dan 50 jaar lid zijn.
Zonder meester C. Herrewijn van de in 1905 gebouwde school De Akker zou er geen Christelijke zangvereniging zijn opgericht. Hij was de oprichter, de eerste voorzitter en ook de eerste dirigent van het gemengde koor. Op de eerste verenigingsavond in een van de lokalen van De Akker gaven zich 20 dames en 15 heren. De oprichting was op 29 oktober 1909. Uit de 3 voorgestelde namen werd “Excelsior” gekozen, wat ‘steeds hoger’ betekent. Men mocht een lokaal van de school gebruiken om repetities te houden. Vuur, licht en zitplaatsen mochten worden gebruikt. Het schoolbestuur had echter een grote vinger in de pap, onder andere in het te zingen repertoire.
Theo Westerdaal was 38 jaar lang, vanaf 1926 tot 1964, een zeer inspirerende dirigent. Gedurende die hele periode werden er, naast de jaarlijkse uitvoering, in den lande vele concoursen gehouden. Men reisde met het hele koor (meer dan 100 leden) stad en land af om daar aan mee te kunnen doen. Vóór of na het concours ging het hele gezelschap wat leuks doen. Het was voor veel leden het enige uitje. Zo zijn er veel concoursen in Huizen en Vaassen geweest. In 1928 was er ook één in Lisse met veel deelnemende koren. Er werden door Excelsior heel veel eerste en tweede prijzen behaald. Af en toe kreeg men op één dag maar liefst 3 eerste prijzen. In 1935 was de prijzenkast te klein en moest een grotere worden gekocht voor de vele medailles, spelden en decoraties.
Het jaar 1949 was wel het hoogtepunt van de vereniging. Het bestond toen 40 jaar. Er werd een jubileumconcert gehouden in de hallen van de HBG, de voorloper van CNB. Er werden 1500 stoelen besteld. Naast Excelsior deden nog 4 koren, 4 kinderkoren en fanfarekorps Crescendo uit Sassenheim mee.
Van de recente geschiedenis valt te melden, dat de uitvoeringen tot grote hoogte stegen onder leiding van Pieter de Jong. Hij was van 1964 tot 2000 dirigent van het koor. Verder was de jubileumuitvoering in 2009 onder leiding van dirigent Marja Goudzwaard van uitmuntende klasse.
Bovenstaande komt allemaal uit het jubileumboek ‘Honderd jaar het hoogste lied’ van de ‘Christelijk Gemengde Zangvereniging Excelsior’. Dit boek is gemaakt in 2009 door Dirk Floorijp e.a. ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de vereniging. Doordat het in de vorm van een soort dagboek per jaar wordt weergegeven, is goed het verloop en de veranderingen op het gebied van geloof, vrijetijdsbesteding, verhouding tussen mannen en vrouwen en andere sociale onderwerpen te volgen. Ter gelegenheid van dit 100-jarig bestaan stond er ook een artikel in het Nieuwsblad van de Vereniging Oud Lisse. Dit kunt u nalezen op onze website.

Boek ter gelegenheid van 100 jaar Excelsior. Het jubileumboek uit 2009 is te leen in de bibliotheek van Lisse.

BOERDERIJ ZWANENDRIFT HEEFT EEN LANGE GESCHIEDENIS

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                               2 december 2014

door Nico Groen

Boerderij Zwanendrift is een gemeentelijk monument. De veeboerderij met het zomerhuis heeft al een zeer oude historie. Het met Oegstgeester pannen gedekte voorhuis dateert van 1862. Delen van de stal en het zomerhuis zijn veel ouder. Er is ook een hele oude kaaskelder onder het voorhuis. Op een kaart uit 1615 door Florisz Bathasar getekend, staat op deze plaats al een groot huis/boerderij.
De grote oude vijver vóór de boerderij werd in de vijftiger jaren van de vorige eeuw bij de aanleg van de Laan van Rijckevorsel gedempt. De weg gaat precies over de plek waar vroeger de vijver lag. Deze vijver werd vroeger gebruikt om zwanen te houden. Een van de vleugels werden bij de jonge vogels gekortwiekt, zodat zij niet weg konden vliegen. Het adellijk recht op zwanendrift in de middeleeuwen kreeg men niet zo maar. Daar moest voor worden betaald aan de ambachtsheer . De boer kweekte zwanen, die later voor het vlees werden verkocht. Ook de eieren werden verkocht. Het was natuurlijk ook een fraai gezicht. Zwanendrift had vroeger twee betekenissen. De eerste is het recht om zwanen te houden. Daarvóór was de betekenis ‘een groep drijvende zwanen’ (vergelijk op drift raken). Hieraan dankt de boerderij en zijn voorgangers de naam, hoewel dit niet door schriftelijke bronnen wordt bevestigd.
Het adres is nu Laan van Rijckevorsel 16. Vóór de aanleg van deze weg was het een adres Heereweg 3, later Heereweg 309. Er was een lange pad vanaf de Heereweg naar de boerderij. Dit pad is nu nog goed te herkennen. Dit wordt nu de Marconilaan genoemd. Uit oude landkaarten zou je op kunnen maken, dat het pad doorliep naar de Achterweg over de Vuursteeglaan.
Even ten noorden van Zwanendrift stond nog een boerderij. Deze boerderij heette Den Burg, gebouwd vóór 1592 en rond 1650 afgebroken. Als de kaart uit 1615 boven op een moderne kaart wordt gelegd, dan blijkt, dat boerderij Den Burg in de achtertuin lag van huize Rozemarijn, Laan van Rijckevorsel 17, vlak bij de Zwanendreef. De huidige Zwanendreef was het toegangspad naar deze boerderij.
In 1853 wordt de boerderij Zwanendrift gekocht door Petrus Verdegaal, die in 1809 geboren was. Hij was boer op boerderij Poeleway, net binnen de Lisserpoelpolder, waar nu ongeveer de Pauluskerk staat. Zijn zoon Willem werd boer op Zwanendrift. Deze familie is er al die tijd blijven boeren. In 1937 gaat

de boerderij over naar neef Wilhelmus Johannes Schrama.
De bewoners van Zwanendrift vanaf de negentiende eeuw worden weergegeven in een artikel in het laatste Nieuwsblad van de Vereniging Oud Lisse.
De boerderij is onlangs verkocht en mag van de gemeentelijke monumentencommissie verbouwd worden. De architect D. van Egmond heeft zijn plannen in een overtuigende presentatie uiteengezet. De monumentencommissie wil ‘de voortgang op detailniveau’ nog wel goed in de gaten houden. Hopelijk blijven er veel historische elementen binnen en buiten bewaard bij de restauratie, evenals de karakteristieke monumentale kastanjes aan de voorkant en de lindes aan de zijkanten.

Zwanendrift na de renovatie in 2016. Foto: Nico Groen

 

WAT BETEKENT AKER VAN AKERVOORDERLAAN?

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                               18 november 2014

door Nico Groen

Als je in een modern woordenboek kijkt wordt ‘aker’ omschreven als eikel, eikenboom, akker, emmer of een bepaalde landmaat (Engels acre). Oppervlakkig gezien zou je zeggen dat één van bovengenoemde betekenissen wel op de Akervoort zou slaan. Te meer daar er in het wapen van de gemeente Akersloot 3 eikels staan.
Als je in woordenboeken over middeleeuwse woorden kijkt, zie je dat de k bij bovengenoemde betekenissen voor ‘aker’ steeds met een k, kk of ck werd geschreven. Ook eindigen ze steeds op een r. Dat zie je bijvoorbeeld bij de gemeente Akersloot. Dit werd geschreven als Ekkerslato (1083), Ekkerslot (1182) en Ackerslote (1175). Het kan daarom goed kloppen dat de betekenis van Akersloot iets met eikels te maken heeft.
Dit is bij Akervoort echter anders. Bij de oudste benamingen werd de k van aker steeds geschreven met gg, ggh, gh of cgh. Ook zou men in de oudste vermeldingen een r op het einde verwachten. Dit is echter niet het geval.
Rond 1285 wordt geschreven over Acghenvort en Agghenvort, gelegen in West Holland. Een en ander komt uit de grafelijke kanselarij (1284-1287). Leuk gegeven in relatie tot een plaatsnaam is, dat in het Middel Nederlands Woordenboek gesproken wordt over ‘Agghenvort, plaats in ZH. Locatie onbekend. Agghen komt van acghen. Deze plaatsnaam komt uit de Grafelijke kanserij (1284-1287)’.
In 1326 passeert een acte met de naam Aghenvorde en in de 14e eeuw wordt gesproken over Aggenvoorde. In 1444 wordt over Aggenvoerdt gesproken in leenboek A van de ridderhofstad Dever te Lisse. Een perceel genaamd Vranckenhofstede wordt begrensd door een lytweg genaamd Aggevoerdt.
Wat kan het dan zijn, als ‘aker’ geen eikel of akker is?.
De stad Aken (Duits Aachen) betekent ‘bij de wateren’. Er waren daar beroemde warmwaterbronnen, waar de Romeinen thermobaden bouwden. Daar is veel over geschreven. Een Germaanse variant uit 1212 was onder anderen ‘ache’. Gezien de schrijfwijzen van ‘ache’ en ‘acghenvort’ kan deze laatste schrijfwijze gemakkelijk uit de eerste ontstaan zijn.
De betekenis van Akervoort zou dan zijn ‘de doorgang door het water’.
Het kan ook zijn, dat er een beek was, die Acghen heette. De betekenis van Akervoort zou dan zijn ‘de doorwaadbare plaats door de Acghen’.
Vroeger was het gebruikelijk bezittingen, velden en straten namen te geven, die naar een persoon verwijzen. Dat zou in het geval van de Akervoort ook zo geweest kunnen zijn. In het Middel Nederlands Woordenboek staat, dat Acghen vroeger een genitief (een bepaalde naamval) was van de persoonsnaam Acgh. Een genitief betekende ‘iets van iemand’. De betekenis van Akervoort zou zijn ‘de doorgang of voorde van Acgh’.
Bovenstaande informatie komt uit een artikel van Nico Groen over de betekenis van Akervoorderlaan. Het staat in het julinummer 2014 van het Nieuwsblad, dat donateurs van de Vereniging Oud Lisse ieder kwartaal gratis ontvangen.
Er is een werkgroep Heemkunde, die dergelijk onderzoek uitvoert. Als u het leuk zou vinden om dit ook te doen, kunt u zich voor informatie wenden het secretariaat.

Een voorbeeld van een voorde. Deze ligt in de Geul in Limburg. Foto: Nico Groen

WAAR WAS DE VOORDE VAN DE AKERVOORDERLAAN?

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                               4 november 2014

door Nico Groen

In de grafelijke kanselarij (1284-1287) wordt voor het eerst melding gemaakt over Akervoort, nog geen 100 jaar nadat voor het eerst over Lisse wordt geschreven. De Akervoort is dus al heel oud. Voorde wordt dan geschreven als ‘vort’.
De vroegere betekenis van ‘voorde’ was ‘doorgang’,vaak in relatie tot water, maar niet altijd. Het kon ook ‘doorgang’ zonder water betekenen (bijvoorbeeld door de duinen). Waar lag deze doorgang?
De Akervoort kan in de Heereweg zelf gelegen hebben. We weten niet of er toen een brug over de beek bij de kerk was. De beek werd mogelijk al in de 13e eeuw gegraven. Het water kan over de zandige, onverharde Heereweg richting de Poel gestroomd hebben.
De Heereweg ligt aan de oostkant van de oude strandwal (oude duinen) van Lisse naar Sassenheim. Deze strandwal liep vanaf de Heereweg naar het westen tot Akervoorderlaan 6 (aannemer Van der Hulst). Op deze plek was volgens de morgenboeken in 1544 al een boerderij. Mogelijk was de strandwal zo hoog, dat een doorgang gemaakt moest worden om daar te komen. Deze duinen werden in 1561 afgegraven.
Vanaf hier naar het westen tot de Oude Heereweg/Achterweg lag een strandvlakte. Ten westen van de Engel en ten noorden van de Akervoort was het toentertijd erg nat. Dit werd het Liesbroek genoemd. Het water van het Liesbroek kon niet naar het oosten, noorden of westen stromen. Het moest daarom naar het zuiden stromen naar de latere Beekpolder. Was de strandvlakte ter plaatse van de Akervoort wat hoger dan moest het water hier in een voorde de weg over.
Tussen de huidige Oude Heereweg en de Loosterweg lag weer een strandwal. Was voor een westelijk gelegen huis een doorgang nodig? Het oostelijk gedeelte is in 1604 afgegraven.
Ten westen van deze strandwal lag weer een strandvlakte. Vanuit deze strandvlakte, de Lage Venen, werd het water naar het zuiden afgevoerd via de Maandagse Wetering van Voorhout net oostelijk van de huidige Haarlemmertrekvaart . Volgens de kaart van 1615 heeft de Akervoort hier doorgelopen naar het zuidwesten tot over het water, waar toen een huis stond. Hier kan dus ook een voorde hebben gelegen. Het huidige laantje naar hovenier Hoek, vanaf de Loosterweg naar het westen , is waarschijnlijk nog een restant van bovengenoemd gedeelte van de weg.
Het is dus niet duidelijk waar de voorde gelegen heeft. Bovenstaande staat in een artikel over de Akervoort in het Nieuwsblad nr. 3 van juli 2014 van de Vereniging Oud Lisse. In een volgend stukje gaan we in op de betekenis van Aker.

Op deze kaart uit 1615 van F. Balthasar is te zien, dat de Akervoort veel verder doorliep naar het westen. Kaart: Hoogheemraadschap Rijnland

MIJNZAAL EN VOORGEVEL CNB BEHOUDEN BIJ KOMST FLORALIS

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                            21 oktober 2014

door Nico Groen

Binnenkort wordt Floralis geopend. Op deze plek woedde op 18 juni 1954 een grote brand, die het kantoor van de Coöperatieve veiling HBG (de voorloper van CNB) in as legde. Het kantoor was niet te redden en moest worden gesloopt. Onder architectuur van de bekende Lisser architect Paardekooper werd in datzelfde jaar een nieuw kantoor/veilingzaal gerealiseerd. Dit bouwwerk is nu dus verbouwd tot theater en bioscoop. Hierdoor blijft dit cultuurhistorisch pand behouden.
Hoe kwam het Hollands Bloembollen Genootschap in dit gedeelte van Lisse terecht? Het HBG werd in 1895 opgericht met als doel de rechten van de bollenkwekers te behartigen. Omdat de verkoop tussen kwekers en handelaren veel problemen gaf, besloot de afdeling Lisse, net als veel andere afdelingen, zelf de verkopen te organiseren. In 1907 werden de eerste droge bollenveilingen gehouden. De bollen werden aangevoerd en verkocht in het gebouw van de R.K. Volksbond aan de Schoolstraat. Dit gebouw werd later het Trefpunt en nog weer later De Gewoonste Zaak.
De aanvoer en de omzet groeiden in de loop der jaren gestaag. De organisatie, de opslag en verwerkingshoeveelheden werden te groot. Daarom werd de Coöperatieve veiling HBG van de afdeling Lisse opgericht op 27 november 1924. De coöperatie kocht van Gerrit van Parijs & Zn. een stuk grond, de Kapelleweide. Daar aan de Grachtweg werd in 1925 een veilingloods met kantoorruimte gebouwd. Het geheel had een breedte van 60 m. De bollen konden worden aan- en afgevoerd over de weg of via het water van de Gracht. Dit kantoorgebouw is dus in 1954 door brand vernield.
Het huidige kantoor is in 1954 op dezelfde plek gebouwd door architect ir. A. (Aad) H. J. Paardekooper (1918–1991) in de Delftse en Bossche stijl. Paardekooper hanteerde een herkenbare stijl door het gebruik van natuurlijke materialen (baksteen) en de toepassing van reliëfs. Deze stijl is ook te herkennen aan het ook behouden voormalige directeurskantoor op de hoek van de Lisbloemstraat en de Tulpenstraat. Het HBG kantoor is in 1976 grondig verbouwd na de fusie van de veilingen HBG in Lisse en West-Friesland (Bovenkarspel) tot één veilingcoöperatie (CNB). De bovenvoorgevel van de veilingzaal (mijnzaal) bleef toen gelukkig zoveel mogelijk in oorspronkelijke staat. De ramen op de begane grond werden toen veel groter gemaakt. Toen in 2006 de CNB verhuisde, besloot het gemeentebestuur de grond te kopen. Men vond dat het markante hoofdgebouw niet gesloopt mocht worden, maar een passende bestemming moest krijgen. Dit is dus uiteindelijk, na een zorgvuldige verbouwing, een theater met bioscoop geworden: Floralis.

HBG vóór 1954

Oude ansichtkaart met links het kantoor, dat nu Floralis is geworden.

NIEUWE INDEX OP DE WEBSITE VAN VERENIGING OUD lISSE

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                            7 oktober 2014

door Nico Groen

Op de website van de Historische Vereniging Oud Lisse (www.oudlisse.nl) staat veel informatie over de Cultuur Historie en de geschiedenis van Lisse. Daar zijn dan ook vele mooie verhalen, oude foto’s en interessante artikelen over het verleden te vinden. Er zijn echter veel boeken en publicaties beschikbaar, waarvan de informatie niet op de website staat. Denk bijvoorbeeld maar aan de vele boeken van Alfons Hulkenberg, Herman van Amsterdam of Erik Vergunst. Het kwartaalblad van de Historische Vereniging Oud Lisse komt al jarenlang 4 keer per jaar uit. Alle leden krijgen dit Nieuwsblad thuisbezorgd. Het staat steeds weer vol nieuwe informatie over het verleden van Lisse en de Lissers. Deze meeste artikelen uit de Nieuwsbladen staan echter ook niet op de website. De informatie is dus, net als eerder genoemde publicaties, niet beschikbaar via internet.
Rob Pex, een actieve vrijwilliger bij Vereniging Oud Lisse, is bezig een speciale index te maken op persoonsnamen, straatnamen, waterwegen, veldnamen en dergelijke. Een index is een lijst van eigennamen (topografisch of van personen) in alfabetische volgorde. U vindt zo’n index vaak achterin de betreffende publicatie. Indien u op zoek bent naar een bepaalde persoon, dan hoeft u niet het hele boek door te nemen, maar kunt u volstaan met het raadplegen van de index achterin het boek. Daar staan alle persoons- of topografische namen die in het boek genoemd worden, met een verwijzing naar de paginanummers. De index van Pex, die u aantreft op de website van de vereniging, is echter een bijzondere. Deze is namelijk bedoeld om de indexen van alle publicaties over het verleden van Lisse samen te vatten.

Tot dusver betreft dat zo’n 8 boekwerken.

In de toekomst wordt dit verder aangevuld met andere boeken en publicaties over het oude Lisse. Ook voor de Nieuwsbladen van de vereniging heeft hij al een begin gemaakt met indexeren. Pex is daar dus nog druk mee bezig, maar er is al erg veel te vinden in de index en de index wordt regelmatig bijgewerkt.
Indien u vragen of opmerkingen over de index heeft, kunt u mailen naar de vereniging.
Als u iets gevonden heeft wat u nader wilt bestuderen, dan kan het betreffende boek of Nieuwsblad ingezien worden op de maandelijkse inloop van de vereniging in de Vergulde Zwaan, Havendwarsstraat 4 in Lisse. Deze inloop is iedere eerste dinsdag van de maand van 9.30 tot 12.00 uur en u kunt zo naar binnen wandelen.

De Vergulde Zwaan, Havendwarsstraat 4 in Lisse. Foto Nico Groen

TSAAR ALEXANDER I WAS 200 JAAR GELEDEN IN LISSE

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                            23 september 2014

door Nico Groen

Precies 200 jaar geleden kreeg het etablissement De Witte Zwaan in Lisse hoog bezoek.
Na de zege op Napoleon keerde tsaar Alexander I als overwinnaar terug . Hij maakte een zegetocht door Frankrijk, Engeland en de nieuw gevormde staat der Nederlanden, met aan het hoofd de door hem gesteunde soevereine vorst Willem I.
Zijn reis door de Nederlanden vormde een ware triomftocht: overal werd hij met egards overladen en waren er triomfbogen opgericht. Overal stonden juichende menigten langs de weg en werden er feesten gegeven. Op 2 juli 1814 reisde Alexander I van Den Haag naar Katwijk om de Katwijkse Uitwatering te bezoeken. Na dit werkbezoek ging te tocht via Haarlem naar Amsterdam. Zo kwam de stoet ook door Lisse. Zoals bij veel gelegenheden in die tijd, werd een gedeelte van de paarden bij de Witte Zwaan gewisseld. Ook werd er gegeten en gedronken. Het was zeker geen klein gezelschap, gezien de gepeperde rekening, die de toenmalige, zeer populaire herbergier Gerrit Veldhorst (de Veldhorststraat is naar hem vernoemd) naar de gastheer, de latere koning Willem I, opstuurde. Die nota is bewaard gebleven en was te zien op een tentoonstelling ter gelegenheid van het 800-jarig bestaan van Lisse in 1998.
De keizer reisde met 12 rijtuigen, waarvoor een bespanning van 51 paarden nodig was. Alexander zat in een open calèche, bespannen met 6 paarden. De glorieuze intocht met ontvangst in het Koninklijk Paleis in Amsterdam, de eerste staatsontvangst van Willem I, vormde een hoogtepunt van deze dag.
De Kozakken van de tsaar, die een belangrijke rol speelden bij de overwinning op Napoleon, hebben een onuitwisbare en niet altijd positieve indruk op de Nederlanders gemaakt.
Dat blijkt ook uit het dagboek van Cornelis van der Zaal, molenmaker aan het Vierkant die in november/december1813 over de doorreis door Lisse van prins Willem vertelt.
In het boek “Lisse, rommeling” van Hulkenberg staat het volgende van Van der Zaal, opnoteerd op 3 december 2013. “Om één a twee uur kwamen eenige rijtuigen van den Prins door en daarna de coezakken, 32 in getal. Zij hielden halt en vroegen hooi en haver voor de paarden en vleesch en brood en drank voor zichzelf. …… Het was een aardige middag en er geschiedde geen mensch leed”.

Het logement de Zwaan te Lisse’ waar in 1814 de tsaar gegeten en gedronken heeft. Steendruk van L. Springer (1848) uit het Regionaal Archief Leiden.