Uitgegeven artikelen in pers etc.

OORLOGSGRAVEN IN LISSE

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             3 mei 2016

door Nico Groen

Ieder jaar is er op 4 mei in Lisse aandacht voor de slachtoffers van de tweede wereldoorlog. Deze openbare dodenherdenking wordt afgesloten met de  kranslegging bij het ´Monument voor de gevallenen´. Dit monument staat midden op de kruising van de Oranjelaan en de Heereweg.  Dit is niet de enige herdenking op 4 mei. In de middag is er elk jaar een bezoek aan de oorlogsgraven in Lisse. Deze herdenking is voor nabestaanden en genodigden. Bij elk graf wordt ter nagedachtenis stilgestaan met een herdenkingswoord en een bloemlegging. Lisse telt vier oorlogsgraven met 7 slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog.

Op de begraafplaats van de RK kerk St. Agatha ligt het kerkelijk eregraf met vijf oorlogsslachtoffers. Deze erebegraafplaats bestaat sinds 1992. Toen werden stoffelijke resten van vier gevallenen  herbegraven. Daarvóór lagen de gesneuvelden her en der verspreid over de begraafplaats en bij de Engelenkerk. Het kerkbestuur reageerde daarmee op een voorstel van de Stichting Oorlogsgraven. Op de Algemene Begraafplaats Duinhof liggen nog twee oorlogsgraven.

Een van hen is Teun Kulk, geboren op 11 mei 1915. Teun Kulk overleed als militair bij een bombardement op het vliegveld Valkenburg bij het begin van de oorlog in de nacht van 9 op 10 mei 1940.

Bert Kroon stierf op 1 februari 1944, nog geen 21 jaar oud, in een barakkenkamp voor militairen in Amersfoort. Hij had een gevaarlijke vorm van difterie. Hij was na verraad van NSB’ers in het Groningse Doezum opgepakt door de Duitsers. Hij is ook op Duinhof begraven.

Rinus Warmerdam, is geboren op 25 januari 1918. Op 10 mei 1940, de eerste oorlogsdag, is hij ernstig gewond geraakt. Als militaire koerier is hij van zijn motor geschoten. Hij overleed op 12 mei 1940 in Wassenaar, waar hij eerst is begraven. Op 22 januari 1944 is hij herbegraven op de begraafplaats van de Agathakerk.

Aart van Dijk is geboren op 2 januari 1914 en overleden op 19 januari 1945 Tijdens een razzia in Hillegom werd hij door de SD doodgeschoten.

Jan de Haan was gemeentesecretaris van Lisse. In de oorlog hielp hij vele mensen. Op 19 februari 1944 werd hij gearresteerd en naar het beruchte kamp Vught gebracht. In september 1944 is hij onverwacht vrijgelaten. Hij was volkomen uitgeput en is daar niet meer overheen gekomen. Hij overleed op 9 oktober 1946.

Willem Heemskerk is in de nacht van 2 op 3 mei 1945, net voor de bevrijding, neergeschoten door dronken, gedeserteerde Duitse soldaten bij zijn huis in de Engel. De Duitsers waren op strooptocht. Hij was 55 jaar.

Als laatste staat op de gedenksteen van het eregraf de naam van Frans Snaar. Zijn naam staat ook op het familiegraf van Snaar. Hij is geboren op 20 april 1924 en overleden op 10 november 1943 in Rudisleben, Landkreis Arnstadt. Hij was tewerkgesteld in Duitsland.

Bovenstaande gegevens komen uit het boek ‘Wat toch een tijd’, geschreven door Ed Olivier. Daarin staat nog veel meer over de omstandigheden waaronder bovenstaande en andere oorlogsslachtoffers zijn omgekomen.

Rechts ligt het eregraf met vijf oorlogsslachtoffers. Foto: Nico Groen

STATION LISSE; VAN SLOOP TOT RIJKSMONUMENT

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             5 april 2016

door Nico Groen

In 2016 bestaat de Historische Vereniging Oud Lisse 25 jaar.
Een van de hoogtepunten in deze 25 jaar is ongetwijfeld het behoud van het Station Lisse. Het Station is ontworpen door architect D.A.N. Margadant. Hij ontwierp onder meer het station van Haarlem. In de details van het Lissese Station herkent men het monumentale Haarlemse station! Het Lissese Station werd in 1905 in gebruik genomen. Vlak na de Tweede Wereldoorlog, in 1945, werd het Station uit de dienstregeling geschrapt.
Rond 1991 besloot de NS overtollige stations te slopen. Dat zou ook met het Station Lisse moeten gebeuren.
De Vereniging Oud Lisse ging hiertegen in het geweer. De Vereniging slaagde er na slepende onderhandelingen in het Station van de NS te huren voor een periode van twintig jaar met automatische verlenging, tegen een kleine huursom, maar wel met de verplichting het onderhoud voor eigen rekening ter hand te nemen. De Vereniging zei ja, want dit was de enige manier om het pand te behoeden voor sloop zoals de NS vast van plan was. De ondertekening van de overeenkomst door voorzitter Den Boer van de VOL en de directie van de Nederlandse Spoorwegen vond plaats op 26 maart 1993.

Het gebouw werd geheel gerenoveerd en zoveel mogelijk in de oude staat teruggebracht. Tijdens het schilderwerk in de wachtkamer van de 3e klasse ontdekte men Jugendstil-patronen op de banken en die versieringen heeft men wederom teruggebracht! In de wachtkamer der 1e Klasse zat een heel fraaie plafondafwerking, maar die moest helaas afgedekt worden door een geluidwerend plafond in verband met het feit dat de bovenwoning nog werd bewoond.
Het duurde niet lang of het gebouw kwam op voorspraak van de Historische Vereniging Oud Lisse op de Rijksmonumentenlijst te staan!
De VOL verhuurde het gebouw sedert 1994 aan de heer John Nederstigt uit Lisse, die er het restaurant De Verloren Koffer in vestigde (feestelijke opening op 6 december 1994). Hij was er in geslaagd de hele inrichting in de oude staat van de jaren dertig terug te brengen en de oude sfeer zo veel mogelijk te handhaven.

In 2010  zijn het Station en de grond door de NS verkocht aan Landgoed Keukenhof. Sinds die tijd heeft de Vereniging Oud Lisse er geen bemoeienis meer mee. Het Station is in ieder geval behouden. Op de website is onder Historie een goed verhaal uit 2005 te lezen bij het 100-jarig bestaan van het Station, geschreven door Frits Treffers.
Door de vele leden kon de Vereniging haar invloed aanwenden om het Station te behouden en te zorgen dat het een rijksmonument werd. Hoe meer leden, des te meer invloed kan zij uitoefenen bij de gemeente en andere instanties bij heikele kwesties, zoals nu bij de Factorij en het pand de ZON aan de Kanaalstraat. Via onderstaand mailadres kunt u zich aanmelden als lid.

Dank zij de VOL is het station nu een rijksmonument. Foto: Nico Groen

EREPENNING 2016 VOOR VOORMALIG DIRECTEURSKANTOOR HBG

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             22 maart 2016

door Nico Groen

Op de jaarvergadering van de Vereniging Oud Lisse op 17 februari  j.l. werd de erepenning 2016 uitgereikt aan Ernst Melssen, die oorspronkelijk uit Noordwijk komt.  Deze erepenning is ieder jaar bestemd voor een pand dat zorgvuldig gerestaureerd of onderhouden is.
Bij de sloop van de CNB hallen enkele jaren geleden werden 2 panden bespaard. Het hoofdgebouw, dat nu Floralis (of is het Flora Lis?) heet, is bij iedere Lisser wel bekend. Minder bekend is het gebouw op de hoek van de Tulpenstraat en de Lisbloemstraat. Dit gebouw was het vroegere directeurskantoor van de  HBG, later CNB. Floralis en dit directeurskantoor werden in 1954 gebouwd, nadat een brand het hele complex van de HBG verwoestte.

De huidige eigenaar Ernst Melssen vertelde op de jaarvergadering:  “Ik kwam in 2012 weer terug naar Nederland na met oude panden in het buitenland te hebben gewerkt. Dit voormalig CNB gebouw kwam ik per toeval tegen op mijn zoektocht naar een nieuw huis in Nederland. Ik was wel toe aan een nieuw project. Wat mij direct aansprak aan dit ontwerp van Aad Paardekooper (1918-1991) was de afmeting, de details, de stoere uitstraling, een gebouw met een ziel en het gezellige ontwerp. Het had ondanks een ex-kantoor iets huiselijks”.

De Lisser Aad Paardekooper heeft vele gebouwen in Lisse ontworpen in de Bossche stijl, zoals de Mariakerk. Paardekooper hanteerde een herkenbare stijl door gebruik van natuurlijke materialen(baksteen) en de toepassing van reliëfs. Dit is ook te zien  aan dit directeurskantoor.

Melssen over de verbouwing: “Er moesten 2 gevels aan de kant van de hallen worden opgemetseld. We hebben ‘à la Paardekooper’  gemetseld. We hebben nieuwe stalen kozijnen gezocht met rond gebogen profielen om in de togen te passen. De glas-in-lood ‘gevel’ is totaal gerestaureerd door  nieuw lood en isolatieglas in de profielen te laten zetten in Frankrijk. Een nieuw geïsoleerd dak ligt er op met dakpannen, die op de originele pannen lijken. Ik heb zelf ook een paar elementen ontworpen, die aansloten bij de visie van Paardekooper. Zoals ruitprofielen in het metselwerk boven de nieuwe voordeur. Rondom zijn zinken goten en afvoeren geplaatst. Bovendien heb ik 4 gelaagde ruiten van de originele haldeuren weten te bewaren en deze in de nieuwe haldeuren teruggeplaatst. Qua indeling heb ik het hele gebouw een open karakter gegeven. Overal ervaar je nog steeds het authentieke ontwerp. Met name boven is de open nok een fraai gegeven met originele balken partijen. Ook is de smeedijzeren trapleuning intact gebleven. Bewust heb ik  voor het oude industriële draadglas gekozen”.

Al met al is het een gebouw gebleven en geworden waar Lisse trotst op kan zijn en dat de erepenning meer dan waard is.
De erepenning werd toepasselijk uitgereikt door Cees Paardekooper, de zoon van Aad. Hij heeft in 2013 een uitgebreide biografie over zijn vader uitgebracht, waar veel van zijn werken worden uitgelicht.

Het directeurskantoor werd gerenoveerd en in een woonhuis verander. Foto: Chris Balkenende

UITLEG OVER DE CULTUURHISTORISCHE ATLAS DUIN- EN BOLLENSTREEK

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             2 februari 2016

door Nico Groen

Op zondag 7 februari a.s. om 14.00 uur wordt er in de bibliotheek van Lisse een interessante lezing gegeven. Uitleg wordt gegeven over het gebruik van de ‘Digitale Cultuurhistorische Atlas van de Duin- en Bollenstreek’. Deze atlas is geen papierenatlas, maar is te vinden op www.cultuurhistorieduinenbollenstreek.nl. Er is niet gekozen voor een boek of DVD, maar voor een website. Een boek  of DVD biedt een statische momentopname, terwijl een website dynamisch kan blijven. Het is namelijk de bedoeling de atlas steeds meer uit te breiden en te verbeteren. Bovendien kan een website voor een veel groter publiek toegankelijk zijn.
Op 2 april 2015 is deze website gelanceerd in het gemeentehuis van Lisse, waarbij onder andere gemeentebesturen van alle 7 deelnemende gemeentes in de Bollenstreek waren vertegenwoordigd, evenals alle historische verenigingen, waaronder de Vereniging Oud Lisse.

De atlas is tot stand gekomen op initiatief van het Cultuur Historisch Genootschap Duin- en Bollenstreek (CHG), het Landschapsbeheer Zuid Holland en de Agrarische Natuur- en Landschapsvereniging Geestgrond (ANVL Geestgrond). Het CHG is het overlegorgaan van alle plaatselijke historische verenigingen hier in de streek.
In deze atlas zijn heel veel nog herkenbaar aanwezige cultuurhistorische elementen beschreven, die kenmerkend zijn voor de Duin- en Bollenstreek. Zo heeft een werkgroep van de Vereniging Oud Lisse veel gegevens over Lisse aangeleverd met tekst en foto’s. Het betreft bollenvelden, beekjes, dijken, molens, hagen, houtwallen, bomen, grenspalen, boerderijen, bollenschuren, hoge wegen, gemalen, geriefbosjes en nog veel meer.
Tot nu toe zijn alleen de buitengebieden geïnventariseerd en in de atlas opgenomen. Hiervoor is gekozen, omdat er binnen de bebouwde kom al veel meer bekend is dan daar buiten. Deze digitale atlas is vooral bedoeld voor overheden en andere beleidsbepalers. Maar het is voor alle geïnteresseerden een belangrijke gegevensbron voor de ontstaansgeschiedenis van de Duin- en Bollenstreek Het is zeer geschikt om specifiek te kijken naar bepaalde onderwerpen of  gebiedjes.

Het is de bedoeling dat deze atlas wordt geraadpleegd bij besluitvorming over planologische ontwikkelingen en om daar dan ook rekening mee te houden. Alle deelnemende gemeentes hebben beloofd met de atlas rekening te houden. Het is daarmee een goed instrument om belangwekkende elementen in landschap en gebouwen zo veel mogelijk te behouden. Op die manier kan worden voorkomen dat door planologische ontwikkelingen in de buitengebieden waardevolle elementen zonder een goede afweging kunnen verdwijnen.
Ook is het de bedoeling dat deze atlas wordt gebruikt vanuit toeristisch oogpunt en voor mensen met belangstelling voor de cultuurhistorie van de streek.
De atlas is nog niet af en iedereen kan aanvullingen toevoegen. Deze aanvullingen worden wel eerst beoordeeld door deskundigen. Als u meer wilt weten over de doelstelling, de  achtergrond en de werking van de atlas is een bezoek aan de bibliotheek van Lisse een must.

Op 7 februari geven Rob Arnold en Rutger van Rijn van het CHG Duin- en Bollenstreek een rondleiding door de Cultuurhistorische Atlas Duin- en Bollenstreek. Ieder kan echter ook zo op de website kijken.

Achterweg met houtwallen

VERENIGING OUD LISSE AL 25 JAAR ACTIEF VOOR CULTUREEL ERFGOED

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             5 januari 2016

door Nico Groen

De Historische Vereniging Oud Lisse, die in 2016 haar vijfentwintigjarig jubileum viert, is niet meer weg te denken uit Lisse. Zodra  een fraai, monumentaal of beeldbepalend pand bedreigd wordt, is Oud Lisse er bij om dit te voorkomen. Als er natuurschoon met cultuurhistorische waarde in gevaar komt, doet de vereniging eveneens haar uiterste best.
De vereniging is opgericht in 1991 uit verontwaardiging over de plotselinge sloop van de villa’s ‘Meerenburgh,’ ‘Magnolia’ en ‘Buitendorp’ aan de Heereweg nabij het Veldhuyzen van Zantenpark. Gelukkig zijn toen de monumentale linden en beuken wel behouden gebleven en ze staan er nog steeds erg goed bij.
De VOL zet zich sindsdien op krachtige wijze in voor het behoud van dit soort panden.

De vereniging probeert zonodig de plannen van beleidsmakers en eigenaren van waardevolle panden bij te sturen.  Dit liefst in een vroeg stadium door middel van goed overleg.
Het behoud van het station en de bollenschuur Driehuizen zijn voorbeelden, waaruit blijkt dat deze strategie werkt. Zonder onze bemoeienissen waren deze gesloopt. Nu heeft de vereniging er voor gezorgd dat beiden een rijksmonument werden. Niet alleen deze panden werden dankzij Oud Lisse een rijksmonument. Er staan door onze bemoeienissen nu vele panden in Lisse  op de rijksmonumenten- of gemeentelijk monumentenlijst.

We hebben deze en ook vele andere mooie gebouwen  en ook waardevolle bomen in kaart gebracht. Dit heeft onder andere geleid tot de boeken ‘Wandel- en fietsroutes langs monumenten in Lisse’ en ‘Wandel- en fietsroutes langs monumentale bomen in Lisse’. Deze en andere boeken zijn tot stand gekomen door een van de werkgroepen en de boeken zijn nog steeds bij ons verkrijgbaar.
De Vereniging Oud Lisse wil het behoud van waardevolle panden in de gemeente natuurlijk ook stimuleren. Daartoe is in 1992 een erepenning ingesteld. Deze wordt sinds die tijd jaarlijks uitgereikt aan mensen, die hun waardevolle pand uitstekend hebben onderhouden of gerenoveerd.

Om als vereniging veel invloed te kunnen hebben is het van groot belang, dat er veel mensen lid zijn van de vereniging. We hebben duidelijk behoefte aan steun. U kunt zich via het mailadres hieronder aanmelden als lid. De kosten zijn maar €  17,50 per jaar. Hiervoor krijgt u bovendien ieder kwartaal een Nieuwsblad met veel informatie  over geschiedenis, historische gebouwen/landschappen en personen, die vroeger in Lisse woonden en werkten.  Ook kunt u gratis naar de maandelijkse, interessante lezingen.

Er worden in 2016 diverse activiteiten ontwikkeld in het kader van het 25-jarig bestaan.
Zo is er als eerste activiteit een prachtige grote kalender 2016 gerealiseerd. Twaalf zorgvuldig gekozen foto’s van straatbeelden uit het Lisse van de vorige eeuw sieren deze kalender van 30 bij 42 cm. De kalender kost € 6,95 en is iedere dinsdagmorgen af te halen bij de Vergulde Zwaan, Eerste Havendwarsstraat 4. Als u lid wordt krijgt u de kalender gratis.

De kalender 2016 met iedere maand een prachtige oude foto is te koop bij de VOL.

DE GEVELSTEEN VAN BUITGENPLAATS UYTERMEER

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

17 november 2015

door Nico Groen
 
In het kader van Poelpolder 50 jaar volgen we de cultuurhistorie langs het Ommetje van de Poelpolder. Vorige keer stonden we op de Zemelbrug. Het Ommetje gaat nu over de dijk naar het zuiden. Vóór de flats zien we links onder aan de dijk de school Uitermeer, die op de nominatie staat om gesloopt te worden.

Op deze plek stond vroeger buitenplaats ‘Uytermeer’. Nog steeds kan men bij enig graven achter de school in de noord-westhoek tegen de dijk gele ijsselsteentjes van het landhuis vinden.
Het is gebouwd door de vermaarde literator Petrus Scriverius, dat schrijver betekent. Hij was nogal tegendraads en kwam vaak in ernstig conflict met de autoriteiten. Hij heeft vele artikelen en gedichten in het Latijn en in het Nederlands geschreven. Zelfs toen hij blind werd op 66 jarige leeftijd, bleef hij verhalen maken door middel van iemand, die alles opschreef van wat hij vertelde. Of hij er ook heeft gewoond is niet duidelijk. Hij had de grond gekocht in 1631 van de kerken van Leiden, die de Poelpolder hadden drooggemalen.

Later behoorde de buitenplaats aan de familie van der Stel. De familie was bekend door Simon van der Stel en zijn zoon Willem Adriaan. Simon was van 1691 tot 1699 gouverneur van de Kaapkolonie. Willem Adriaan was van 1699 tot 1706 gouverneur van de Kaapkolonie. Na zijn afzetting als gouverneur vanwege het privé inzetten van VOC personeel ging hij op Uytermeer wonen. Er is in zijn vroegere wijnboerderij ‘Vergelegen’ in Zuid Afrika nu zelfs een museum over hem ingericht.

Boven de deur van de buitenplaats ‘Uytermeer’ was een prachtige gevelsteen ingemetseld met de naam ‘Uytermeer’ en het jaartal 1642 er op. Op de gevelsteen bevindt zich het wapen met schuinbalk en ster van Petrus Scriverius. Dit is te zien op een tekening uit 1732 van Abraham Rademaker.

Tijdens  de sloop van het huis die vóór 1770 moet hebben plaatsgevonden, is deze gevelsteen bewaard gebleven. In Lisse was lange tijd onbekend waar de steen was gebleven. Het bleek dat deze gevelsteen ingemetseld was onder het afdak van het voormalige koetshuis van Klein Leeuwenhorst in Noordwijkerhout. Dit koetshuis was tot een fraaie bungalow verbouwd.  Na veel overleg was barones van Heeckeren van Brandsenburg, geb. jkvr. H.A.A. Gevers van Klein Leeuwenhorst bereid de gevelsteen af te staan aan de MAVO school, die hier ter plaatse gebouwd zou worden. Op 19 september 1975 werd de gevelsteen, ingemetseld  in de hal van de school, onthuld door de barones. De school kreeg de naam Uitermeer.

De school wordt eerdaags gesloopt om plaats te maken voor huizen en een flatgebouw. Als het goed is wordt deze prachtige historische gevelsteen in de hal van het flatgebouw van wooncorporatie STEK ingemetseld. De Vereniging Oud Lisse heeft zich hiervoor hard gemaakt.

De gevelsteen is duidelijk te zien op een tekening van het huis. Foto: Uit Rhynlands fraaiste gezichten (1732) van A. Rademaker

EERSTE POELLAAN LIEP TOT BURGEMEESTER DE GRAAFPLEIN

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

20 oktober 2015

door Nico Groen
 
In het kader van Poelpolder 50 jaar volgen we de cultuurhistorie langs het Ommetje van de Poelpolder. Vorige keer hebben we de geschiedenis van de Zemelbrug behandeld. De Zemelbrug ligt in de 1e Poellaan over de Rijn- of Ringsloot, vroeger ook Voorringsloot geheten. De Zemelbrug is mogelijk voor het eerst aangelegd in 1627. Toen moet er dus ook een weggetje over de brug de Poelpolder zijn ingegaan. Na de Zemelbrug liep het pad stijl rechtdoor naar beneden.  Dit was niet veel meer dan een karrenspoor,  gebruikt door de boeren en andere belanghebbenden in de Poelpolder en in de Roversbroekpolder. In de Roversbroekpolder werden groenten geteeld, die ook over dit pad moesten worden vervoerd. Rond de Tweede Wereldoorlog lag er in het midden van dit karrenspoor een klinkerpaadje.

De oorspronkelijke ‘Rouversbroock’ werd gescheiden van de Lisser Poelpolder door de Achterringsloot. Deze liep vanaf de noordkant van de waterzuivering langs de noordkant van het Mondriaanpark naar het Burgemeester de Graafplein. Hier nam de Achterringsloot een bocht naar het zuid-oosten om uit te komen bij de huidige Roversbroekdijk.

Op kaarten uit die tijd is te zien, dat de 1e Poellaan uitkwam waar nu het Burgemeester de Graafplein is. Dus op het uiterste noordwestpuntje van de Roversbroekpolder.
Hier lag tussen de Lisser Poelpolder en de Roversbroekpolder een ophaalbrug ofwel een basculebrug. Deze ophaalbrug werd in 1933 vervangen door een vaste brug. Deze vaste brug is rond 1959 weer gesloopt bij het dempen van de Achterringsloot.

Op de oude kaarten en bijgevoegde luchtfoto  is ook te zien dat de 1e Poellaan direct na de Zemelbrug zich in drieën splitste. Rechtdoor dus naar de Roversbroekpolder en linksaf langs de dijk naar boerderij Poeleway die in de zestiger jaren van de vorige eeuw gesloopt werd ten behoeve van de nieuwbouw.  Rechtsaf ging de weg naar huize Uitermeer en boerderij Langeveld. Deze boerderij had vroeger het adres 1e Poellaan 103.

Het gedeelte van de 1e Poellaan tussen de Heereweg en de Zemelbrug was in de 18e eeuw belangrijker dan het gedeelte over de brug. Dit kwam doordat er bij de Zemelbrug in de Rijnsloot een laad- en losplaats was voor boten. Hier werden ‘door de in en opgesetenen, de vrugten ende gewassen van haar land’ overgeladen op boten om die ‘ in de naast gelegen steden Haarlem en Leijden ter mark te kunnen senden’ (Lissese resolutiën 1730).

Het Haarlemmermeer was nog niet droog gemalen. De overvaart over het meer was gevaarlijk. Daarom ging men liever over de Trekvaart. Dit kon alleen over ‘het Mallegat, de eenigste vaart’ bij  de Engel, die de Rijnsloot verbond met de Trekvaart. De volgeladen boten gingen dus naar het zuiden over de Rijnsloot en via het Mallegat naar de Trekvaart waar men naar Leiden, Haarlem of zelfs Amsterdam kon gaan.

De Zemelbrug ligt midden op de foto. Te zien, dat de 1e Poellaan zich na de Zemelbrug in drieën splitste. Foto uit het boek ‘Kleine Kroniek van Lisse, 1960 tot en met 1969’ van Arie in ‘t Veld

Betekent Lisse Heuvelfort?

Wat betekent Lisse? Komt Lisse van het Keltische Liss? Dit betekent Heuvelfort.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)

27 september 2017

door Nico Groen 

Wat is de herkomst van de namen Lisse, ’t Vierkant en de Vuursteeglaan? Deze keer gaan we in op de vraag of Lisse oorspronkelijk Heuvelfort betekend kan hebben. In het kustgebied tussen Zeeland en Kennemerland zijn diverse Keltische archeologische vondsten gedaan. Hoewel er in Lisse niets is gevonden kunnen hier dus wel Kelten zijn geweest. De oorspronkelijke Keltische taal komt het meest overeen met het Oud-Iers. Als Liusna of Lis uit het Keltisch stamt dan zou er verwantschap met het Ierse Liss kunnen zijn. In Ierland zijn maar liefst 270 plaatsnamen waarin Liss voorkomt. Daaronder zijn namen die al minstens 1300 jaar oud zijn. Het Ierse Liss betekent heden ten dage zoveel als Heuvelfort of Hoge Burcht. De plaatsen met Liss liggen meestal op een heuveltop.

De naam Liss komt in het Oud-Iers voor als Lios. Een Lios was een afsluitbaar woongedeelte van een compleet fort. Naast het wonen deed de Lios ook dienst als opslag voor goederen. De Lios werd afgesloten met een palissade of verschansing. Zo’n palissade  bestond uit 2 meter hoge boomstammetjes met een puntige bovenkant. Deze stammetjes waren met dunne reepjes boombast aan elkaar gebonden. Het complete fort waar de Lios deel van uitmaakte, heette een Ràth. De Lios was het hoogste gedeelte van de Ràth. De Ràth werd beschermd tegen invallen door een aarden wal met een soort gracht er om heen en kon zeer groot zijn. Men gebruikte natuurlijke elementen, zoals duinen en water. Buiten de Lios, maar binnen de Ràth liep het vee en werd er mogelijk een vorm van landbouw bedreven. De Romeinen bouwden vaak een versterking op zo’n Ràth en noemden dit dan een Oppidum.

Het oud heuvelfort Old Sarum in Salisbury, Zuid Engeland

DE ZEMELBRUG BESTAAT AL BIJNA 400 JAAR

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                             22 september 2015

door Nico Groen
 
In het kader van Poelpolder 50 jaar volgen we de cultuurhistorie langs het Ommetje van de Poelpolder. Na het bespreken van de historie van de heemtuin en de Zemelpoldermolen is nu de Zemelbrug aan de beurt. De Zemelbrug ligt in de 1e Poellaan over de Rijn- of Ringsloot.

In 1623 werd om de Lisser Poel de Rijnsloot gegraven en in 1624 is de Poel droog gemalen. Op een kaart uit 1624 staat de Zemelbrug nog niet ingetekend. Dit in tegenstelling tot de brug in de 2e Poellaan. Deze staat wel vermeld, evenals andere bruggen in Lisse. Op de leuning van de Zemelbrug hangt een blauwwit bordje van de Gemeente Lisse met het jaartal 1627. Het kan goed kloppen, dat er toen een brug gerealiseerd is. De brug ontleent zijn naam aan de Zemelpolder. Deze polder ligt tussen de Kerksloot of Stinksloot langs de Agathakerk en de Staalsloot voorbij Dever. In het westen ligt de grens nabij de Heereweg en in het oosten bij de Rijnsloot.

In een stuk uit 1623 over de droogmakerij van de Poel en de Ringsloot staan de voorwaarden waaronder de brug moest worden aangelegd. De doorvaarhoogte moest zodanig zijn,  dat men er gemakkelijk met een schuit met koeien onderdoor kon varen.
Door een zware aanhoudende noordoosterstorm in 1804 werd het water van de nog niet drooggemalen Haarlemmermeer richting Lisse en Poelpolder hoog opgestuwd met als gevolg dat de dijken rondom de Poelpolder braken. Daarbij werd ook de Zemelbrug grotendeels verwoest. De zwaar beschadigde Zemelbrug werd hersteld. Maar, te laag! De zandschepen konden er niet meer onderdoor. Ook was de brug voor het vervoer van koeien per boot te laag. Een  gedeelte van de duinen van het Reigerbos werd juist toen afgegraven.  De zandboten moesten naar Amsterdam via de Vennesloot, de Rijnsloot en het Haarlemmermeer. Zij moesten dus onder de Zemelbrug door, maar dat ging niet meer. De eigenaar van het Reigerbos de heer D.P.J. van der Staal van Piershil, die op Landgoed Wassergeest woonde, protesteerde hier heftig tegen. Na een rechtszaak kreeg hij gelijk en mocht de brug hoger worden gemaakt. Maar wel op kosten van de eigenaar van de betreffende zan­derij, de al genoemde D.P.J. van der Staal van Piershil! Aldus geschiedde.

Wat we verder over de brug zelf vonden was, dat er in 1953  een nieuw betonnen brug en wegdek met ijzeren leuning werd gemaakt. Daarvóór was het een houten brug met een houten leuning. In 1964 is de brug geheel vernieuwd en verbreed. Het brugdek werd in 2005 weer vernieuwd.

Een werkgroep van de Vereniging Oud Lisse is bezig met het maken van een bruggenfietsrouteboek met 2 routes: Noord en Zuid. Van alle belangrijke bruggen in Lisse wordt de historie en diverse anekdotes beschreven. Ook zijn historische foto’s opgenomen. Daarnaast zijn kleinere bruggen, die op de route liggen, vermeld met foto’s en andere gegevens. Het boek krijgt dezelfde opzet als het Monumentenrouteboek en het Monumentale bomenrouteboek. Deze laats 2 boeken zijn nog steeds verkrijgbaar bij de Vereniging Oud Lisse en bij de plaatselijke boekhandel. Het bruggenrouteboek moet begin 2016 klaar zijn.

De Zemelbrug na de nieuwbouw in 1953 Foto archief Oud Lisse

GEREFORMEERDE GEMEENTE 150 JAAR

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws)                                25 augustus 2015

door Nico Groen

Op 6 september a.s is het 150 jaar geleden dat de Gereformeerde Gemeente werd gesticht. Een goede gelegenheid om bij de geschiedenis van de Salemkerk stil te staan.

In 1840 kwam Hendrik van Voorst naar Lisse en pachtte de boerderij van kasteel Keukenhof. Hij was lid van de Hervormde Kerk, maar voelde zich kerkelijk in Lisse niet thuis. Hij had meer affiniteit met ‘de Gereformeerde Kerk onder het Kruis’ te Noordwijk. In 1848 ging hij over naar deze gemeente en was er van 1852 tot 1855 ouderling.
In 1847 werd Gerrit Segers tuinbaas op kasteel Keukenhof en verhuisde het gezin naar Lisse. Segers en van Voorst werden vrienden. Ook Segers was aanvankelijk lid van de Hervormde Kerk van Lisse, maar ging al spoedig met van Voorst mee naar Noordwijk, omdat de prediking hem daar veel meer aan sprak. In 1851 zegde ook hij zijn lidmaatschap van de Hervormde Kerk op.

Omdat het op den duur steeds moeilijker werd om naar Noordwijk te gaan, besloten van Voorst en Segers met nog enkele andere vrienden om iedere zondag twee leesdiensten te houden bij Segers thuis.
De vriendenkring breidde zich uit en men besloot een kerkje te bouwen aan de Kanaalstraat op grond van Gerrit Segers. Ds. Kloppenburg werd gevraagd een gemeente te stichten. Op 6 september 1865 heeft hij de gemeente geïnstitueerd. Een jaar later was de kerk al te klein en werd een nieuwe gebouwd. De oude kerk werd toen pastorie en kosterswoning. Deze nieuwe gemeente behoorde toen dus bij de  ‘Gereformeerde Kerken onder het Kruis’. In 1907 sloot men zich aan bij de toen opgerichte Gereformeerde Gemeenten.

In 1886 werd ds. Fransen beroepen. Intussen was het kerkbezoek sterk toegenomen. Uit de verre omgeving kwamen de mensen naar Lisse om de prediking van ds. Fransen te beluisteren. Iedere zondag was de kerk stampvol. Dus besloot de kerkenraad tot de bouw van een nieuwe kerk met pastorie in de Kanaalstraat, waar nu C&A staat. Op 6 februari 1887 werd de eerste dienst in dit nieuwe, derde, kerkgebouw gehouden.

Op een gegeven moment kwam het voorstel om weer een nieuwe kerk te bouwen omdat de bestaande kerk te klein was geworden. Van de gemeente Lisse werd daarvoor een perceel grond gekocht aan de Tulpenstraat. Op 17 augustus 1935 werd de eerste steen door ds. Ligtenberg gelegd.
De laatste dienst in de Kanaalstraat werd gehouden op 2 februari 1936, nadat de Gemeente hier 49 jaar gekerkt had.

Door de oorlogssituatie werd het kerkbezoek moeilijk. Er was geen elektriciteit, dus waren er geen avonddiensten meer. Helaas was ook een aantal gemeenteleden als gevolg van de oorlog overleden.
De pastorie aan de Kanaalstraat was door de Duitsers gevorderd, maar al in 1942 werd grond aangekocht voor de bouw van een nieuwe pastorie vlak bij de kerk.

In het laatste Nieuwsblad van de Vereniging Oud Lisse staat een artikel naar aanleiding van de stamboom van Gerrit Segers, 150 jaar geleden één van de twee initiatiefnemers bij het stichten van de Gereformeerde Gemeente. Gegevens zijn ontleend aan informatiemateriaal dat behoorde bij een expositie in Museum de Zwarte Tulp, die in 2006 samen met de Vereniging Oud Lisse was opgezet.

Foto uit het jubileumboek ‘Uw trouw is groot’. De derde kerk aan de Kanaalstraat heeft dienst gedaan van 1887 tot 1936.