Rijksmonumenten

Keukenhof 11 – Schaapskooi

De schaapskooi met riet gedekt op het kruispunt van Loosterweg- Noord en de Stationsweg. Deze kooi uit de 19e eeuw is in 1992 herbouwd.

Kadasternummer: C-3306.

Monumentnummer: 511417.

Aan de overzijde van de Stationsweg staat een op cirkelvormige grondslag opgetrokken schaapskooi van boomstammetjes onder een rieten dak, oorspronkelijk vermoedelijk daterend uit het begin van de 20ste-eeuw doch in ca.1992 geheel vernieuwd. Voorbeeld van een in rustieke trant uitgevoerde schaapskooi passend in een landschappelijke aanleg. De schaapskkoi is van belang vanwege het materiaalgebruik en als voorbeeld van landelijke rustieke bouwkunst.

Keukenhof 1 – Eendenhuis-follie

Een follie is een romantisch gebouwtje in een een landschapspark zonder bepaalde bestemming.

Kadaster A-1302, Monumentnummer 511415

Een 19de-eeuws eendenhuis in vorm van een follie, opgebouwd uit baksteen met een decoratieve pleisterlaag vermengd met kiezels (slakken en sintels) onder een met riet gedekt zadeldak Op het dak een zeskantige houten duiventil met een rieten paraplukap. Aan de rechterzijde een overstek waardoor er een ondersteunende overhang ontstaat met in deze zijgevel twee spitsboogvormige vensters. In de kopgevel een deur en een venster erboven.

Een follie is een romantisch gebouwtje in een een landschapspark zonder bepaalde bestemming.

 

De eendenhuis-follie van Landgoed Keukenhof

De voorkant van de eendenfollie

Achterweg-Zuid 35,37,39 – Boerderij Wassergeest met bollenschuur

Boerderij “Wassergeest” met aangebouwde woonhuizen in de archaïsche stijl gebouwd op de fundamenten van de gesloopte buitenplaats “Wassergeest”.

Kadaster: B-2820, Monumentnummer: 516112. Bouwjaar: 1852

Omstreeks 1660 moet er bewoning ter plaatse zijn begonnen. De buitenplaats werd gesticht door Adriaan van der Laen (1598 -1680). Oorspronkelijk was het ongeveer 32 morgen (ongeveer 25,6 hectare) groot. Het groeide uit tot een prachtig buiten. Het buitenhuis werd omgeven door een zeer fraaie tuin. Er is een reeks van eigenaren bekend die het als buiten gebruikten, maar die hier ook wel gewoond hebben. In 1804 kwam het in bezit van D.P.J. van der Staal van Piershil. (de Staalbrug herinnert nog aan deze eigenaar). Het landgoed werd hierna aanzienlijk uitgebreid. Het landgoed Wassergeest strekte zich uit van de Heereweg in het oosten tot de Leidsevaart in het westen.

In 1852 werd Wassergeest verkocht aan Johan Frederik Steengracht . Via de familie Steengracht kwam het buiten aan de eigenaren van Keukenhof, de Van Lyndens. Eind 19e eeuw waren het herenhuis en de andere gebouwen gedeeltelijk gesloopt en het geheel was omgevormd tot boerderij. In de tweede helft van de 19de eeuw deed ook de bloembollencultuur haar intrede op Wassergeest. In de tweede helft van de 20e eeuw zijn aanzienlijke delen van het landgoed verkocht.

Niet onvermeld mag de volgende anekdote blijven:
Het is november 1813. Napoleon is verslagen. Den Haag voelde zich bevrijd. Enkele voorname heren togen naar Amsterdam om samen een regering te vormen. De heren in Amsterdam durfden hun nek nog niet uit te steken. De koets met de Haagse delegatie keert huiswaarts en komt op de terugweg door Lisse. Zij verblijven op Wassergeest als gast van de eigenaar van der Staal. Ook de heer van der Staal zet zijn handtekening onder de proclamatie, die was opgesteld door G.K. Hogendorp.
Het is een mooi verhaal, maar historisch waarschijnlijk onjuist. Het meest aannemelijk is dat het landgoed Elsbroek in Hillegom de eer van de proclamatie van 1813 te beurt viel.

In woorddeel “geest” vindt u niet alleen in de naam Wassergeest terug. Geest, en in het Fries gaast, betekent zand. We vinden het ook terug in aardrijkskundige namen als Oegstgeest en Gaasterland. En in het woord geestgronden natuurlijk.

Tewkening van Rademaker

Achterweg 35 37 39 achter

Achterweg 35 37 39 achter

Keukenhof 1 – Washuis

Bakstenen washuisje met een buitenpomp.

Kadaster: A 1302. Monumentnummer: 511412. Bouwjaar: tweede helft 18e eeuw.

17 RIJKSMONUMENTEN VAN KEUKENHOF

Alle rijksmonumenten van landgoed Keukenhof worden genoemd.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws).

10 februari 2015.

door Nico Groen

We vervolgen onze wandeling langs alle 35 geregistreerde rijksmonumenten in Lisse. Nu komen die van landgoed Keukenhof aan de beurt. Volgens het boek uit 2010 ‘Wandel- en fietsroutes Zuid en Noord: Monumenten’ van de Vereniging Oud Lisse staan er 17 rijksmonumenten op het landgoed. Daar is .in 2010 het stationsgebouw van Lisse door aankoop bijgekomen. De meeste gebouwen zijn in de loop van de tijd gerestaureerd.
• Boerderij Middelburg met karnmolen, Loosterweg-Noord 6. Vroeger heette deze boerderij uit de 17e eeuw ‘Mo(r)schveen’. Het voorhuis is in 1868 gebouwd.
• De schaapskooi met riet gedekt op het kruispunt van Loosterweg- Noord en de Stationsweg. Deze kooi uit de 19e eeuw is in 1992 herbouwd.
• De stal van het Jagershuis uit 1926 met als adres Stationsweg 51.
• Boerderij ’t Lammetje Groen, Stationsweg 53/55 . De boerderij dateert oorspronkelijk uit 1650. Later is het uitgebreid.
• Dubbel woonhuis ’t Hoogje met adres Stationsweg 164 en 166. Het dateert uit de 18e eeuw.
• Spoorwegstation, Stationsweg 57 en 59. Het station is gebouwd in 1904/1905.
• Het complex Keukenhof bestaat uit diverse rijksmonumenten. Dit bevat onder anderen, parkaanleg met o.a. de toegangspalen met natuurstenen siervazen bij de oude entree, de oude oprijlaan zelf en het kasteel Keukenhof gebouwd in 1641.
• Het Zwitsers speelhuis in de Frederik’s hof met de z.g. koude bakken (met één gerestaureerd raam) en de oude muren. Oorspronkelijk gebouwd in 1850.
• Het eendenhuis is een z.g. follie. Een romantisch huisje met een schijn duiventil. Follies werden in de 19e eeuw voornamelijk voor de sier neergezet. Het Engelse folly betekent nutteloos gebouw.
• Het koetshuis, tuigkamer, paardenstallen, woningen en tuinmanswoning zijn gebouwd in 1857-1858.
• De hofboerderij van Keukenhof is gebouwd in 1643. Het bakhuisje en karnmolen zijn nog niet gerestaureerd.
• Het washuisje met vrijstaande buitenpomp dateert uit de 18e eeuw.
• Het Sparrenhuisje gedekt met riet heeft een origineel raam.
Van alle 93 gemeentelijke en 35 rijksmonumenten staan er foto’s in het wandel- fietsrouteboek met een uitgebreide beschrijving. Vaak staan er meerdere foto’s en tekeningen uit vroegere tijden bij. Dit boek is te koop bij de plaatselijke boekhandel en bij de Vereniging Oud Lisse.
Bijvoorbeeld tijdens de jaarvergadering op 17 februari, die om 19.30 uur begint. De jaarvergadering is voor leden en toekomstige leden. Dan wordt uit de doeken gedaan wat de vereniging met zijn 9 werkgroepen in 2014 zoal gedaan heeft.
Na de pauze rond 21.00 uur is er een lezing door Herman van der Fange over de historie van de Haarlemmermeer. Een groot gedeelte van Lisse behoorde vroeger tot de uiterwaarden en moerassen van de Haarlemmermeer. De lezing is dus zeker interessant voor Lissers en Lisserbroekers. Dit gedeelte van de avond is voor iedereen toegankelijk. Voor niet-leden wordt een bijdrage gevraagd van 3 euro. Als u die avond lid wordt voor 16,50 euro per jaar mag u er voor niets in. Nog een goede reden om lid te worden!

Het kasteel zelf is een van de rijksmonumenten

Het romantische eendenhuis-follie is een van de rijksmonumenten van Lisse. Foto Nico Groen

35 RIJKSMONUMENTEN VAN LISSE

35 Rijksmonumenten worden besproken.

Sporen van vroeger (Lisser Nieuws).

27 januari 2015.

 

door Nico Groen

De Vereniging Oud Lisse heeft in 2010 een boek uitgegeven over monumentale gebouwen in Lisse. Het boek heet ‘Wandel- en fietsroutes Zuid en Noord: Monumenten’. Daarin wordt vermeld, dat Lisse 93 gemeentelijke monumenten en 35 rijksmonumenten rijk is. Mede door inspanningen van de Vereniging Oud Lisse is dit grote aantal tot stand gekomen. Van de rijksmonumenten zijn er maar liefst 17 van Landgoed Keukenhof. De overige rijksmonumenten staan verspreid in Lisse:
De Grote Kerk aan het Vierkant Heereweg 250. Het schip stamt uit de 15e eeuw, maar de kerk is diverse keren gedeeltelijk herbouwd en gerestaureerd.
De boerderij van Wassergeest, Achterweg Zuid 35, 37 en 39. De boerderij is gebouwd in 1856 op de fundamenten van buitenplaats ‘Wassergeest’. Eerste bewoning omstreeks 1660.
De Heilige Engelbewaarderskerk in de Engel, Heereweg 457. De kerk en de pastorie werden in 1930 gebouwd in de Neo-Byzantijnse stijl.
De pastorie van de Engelbewaarderskerk, Heereweg 459.
Boerderij Willemshoeve, tegenwoordig beter bekend als de boerderij van Heemskerk, Heereweg 443. Het is een boerderij met een rieten zadeldak uit de 17e eeuw.
Het poortwachtershuisje bij ’t Huys Dever’, Heereweg 347c. Het huisje is gebouwd tussen 1630 en 1640.
’t Huys Dever’, Heereweg 349a.
Huis ‘Nieuw Zomerzorg’ met aangebouwde bollenschuur, Heereweg 287, 289 en Zwanendeef 2a. De woning is gebouwd in 1891. Het voorhuis werd in 1899 naar voren uitgebouwd. uit die tijd dateert ook de schuur.
Pastorie van de Sint Agathakerk, Heereweg 277. De bouw van pastorie, kerk en gesticht begon in 1902.
Sint Agathakerk, Heereweg 275.
Het Gesticht Sint Agatha, Heereweg 258
Voormalig bankgebouw, Heereweg 124-128b en Westerdreef 1 en 1a. Dit is gebouwd in 1938.
Voormalige bollenschuur en kantoor van Driehuizen, Driehuizenpark 1, voorheen Heereweg 30. Het geheel is gebouwd in 1922 in de nieuwe Haagse school stijl.
De molen van Tentoonstelling Keukenhof, Stationsweg 166a. De molen is uit 1892, gebouwd bij Scharmer in de provincie Groningen en in 1957 verhuisd naar het tentoonstellingsterrein van Keukenhof.
Spoorwegstation, Stationsweg 57 en 59. Het station is gebouwd in 1904/1905.
Lageveense Molen, Leidsevaart. De molen is bij de aanleg van de Leidsevaart in 1656 meer naar het Osten verplaatst.
Boerderij Langeveld, ’t Lange Rack 2, vroeger Eerste Poellaan 102. Deze stolpboerderij is gebouwd in 1642.
Parkaanleg van het buiten Ter Leede, Derde Poellaan. Het buiten ‘Ter Leede’ werd rond 1660 gesticht.
Lisserpoelmolen, Rooversbroekdijk 100. De molen is van rond 1676.
Van alle monumenten staan er foto’s in het wandel- fietsrouteboek met een uitgebreide beschrijving. Vaak staan er meerdere foto’s en tekeningen uit vroegere tijden. Dit boek is nog steeds te koop bij de plaatselijke boekhandel en bij de Vereniging Oud Lisse tijdens de maandelijkse inloopochtenden op de eerste dinsdag van de maand of tijdens een lezing op de derde dinsdagavond van de maand. Leden van de Vereniging Oud Lisse krijgen korting. Mooi om cadeau te geven aan ieder die Lisse een warm hart toedraagt.

De voormalige bank op de hoek Heereweg/Westerdreef is een van de rijksmonumenten. Ftot Nico Groen

Keukenhof 1 – Kasteel Keukenhof

Kasteel Keukenhof is onderdeel van landgoed Keukenhof.

Kadaster: 1302. Monumentnummer: 511406. Bouwjaar: 1862. Architect: Elie Saraber.

Het 17de-eeuwse, onderkelderd woonhuis is in 1861/62 naar ontwerp van de architect Elie Saraber tot een neogotisch kasteel verbouwd. Kasteel Keukenhof kreeg in 2006 de erepenning van de VOL voor de restauraties van het gebouw.

Keukenhof in vroegere tijden

Keukenhof 1 – Tuin- en parkaanleg

Een Engelse landschapstuin met diverse zichtassen.

Kadaster: A 1202, A 1203, A 1244, A 1245, A 1246, A 1247, A 1269, A 1302, C 3230, C 4202, C 4207. Monument, 511408, Aanleg: 1850. Tuinontwerpers: J.D. en L.P. Zocher.

De historische tuinaanleg van de Keukenhof heeft verschillende stijlperioden doorlopen, waarvan de landschapsstijl die vanaf het einde van de 18de eeuw in fasen tot stand is gekomen deels in structuur en deels in detail nog gaaf aanwezig is. Aan de 17de eeuwse geometrische tuinaanleg herinneren alleen vijf geknotte linden aan de westzijde van het kasteel bij het washuisje. Van de Frans classicistische aanleg uit ca. 1725 resteert alleen de structuur van twee kunstmatig opgeworpen aarden wallen en een heuvel ‘Meer Zicht’, die dwars op het huis geplaatst zijn en waarschijnlijk in de 18de eeuw plaats boden aan een collectie tuinsieraden; deze aanleg maakte deel uit van de Nieuwe Plantage (deel van het noordoostelijke Keukenduin) van de toenmalige eigenaar Van Heemskerck. De ruimtelijke structuur van de buitenplaats is te onderscheiden in een aanleg in landschapsstijl in de directe omgeving van het huis waarin de boerderij, rechthoekige moestuin met speelhuis en een follie zijn gesitueerd; een van oorsprong middeleeuws jachtbos aan de oostzijde; en een coulisselandschap met eendenkooi aan de zuid- en westzijde. De hoofdstructuur van de landschappelijke aanleg rondom het huis, te weten het verloop van de paden, de solitaire boomgroepen en de vijver in het gazon, komt in structuur grotendeels overeen met de situatie op de kadasterkaart uit 1818. Deze aanleg van het park in Engelse landschapsstijl is vanaf het midden van de 19de eeuw door de gebroeders J.D. en L.P. Zocher verder uitgewerkt. De Zochers hebben in 1857 de publieke weg (Stationsweg), die vlak langs het huis liep, met een bocht om het huis verlegd. Het oude tracé is nog goed te herkennen aan de groep eiken en beuken in laanbeplanting. In 1861/62 is de oprijlaan vanaf de Stationsweg met een bocht om het huis heen naar de hoofdingang in de westgevel gelegd ter vervanging van de formele oprijlaan die haaks op de oorspronkelijke voorgevel (noord) stond. Waarschijnlijk hebben de Zochers het ontwerp hiertoe gemaakt. De zeven beuken aan het begin van de nieuwe oprijlaan dateren uit het begin van de aanleg. In de directe omgeving van het kasteel zijn solitairen, struikgroepen en een vijver in het gazon gesitueerd. Voor de beplantingen is veel ‘Oosters plantsoen’, zoals rododendron, oosterse duizendknoop en Japanse bamboe gebruikt. In hoeverre de beplantingen reeds aanwezig waren is niet bekend. Het is wel bekend dat een deel door de baron is geleverd, dat door de Zochers zo is verdeeld dat ‘het de aangenaamste schakering kon opleveren’. Vanaf het kasteel lopen verschillende zichtassen namelijk een zichtlijn naar het oosten tussen de reeds genoemde aarden wallen beëindigd door de heuvel Meer Zicht, een brede zichtas in westwaartse richting over de weilanden tussen boscoulissen beëindigd door de inmiddels gesloopte boerderij Sixenburg en twee diagonale zichtassen richting de Stationsweg. Al deze vista’s zijn thans nog gaaf aanwezig. Ten noordwesten van het huis ligt de ommuurde moestuin oorspronkelijk ingericht als een Engelse bloementuin (zie foto tijdschrift Buiten 1914). Van de aanleg met bloemperken gescheiden door grind is alleen de berceau van wingerd over, die loodrecht op het speelhuis staat. In het achterste gedeelte van de tuin zijn thans enkele vakken in gebruik als bloemen- en moestuin. Tussen tuinmuur en voorpark zijn acht linden in een cirkel (kraal) geplant. Deze plek wordt aangeduid als ‘de manege’, omdat het gebruikt werd voor het afdraven van paarden. De linden dienden als parasol. Onlosmakelijk met de buitenplaats verbonden is de 17de-eeuwse boerderij (zie onderdeel 4). Het tuingedeelte bij deze boerderij bestaat vanouds uit een moes- en fruittuin. Tegen de oostmuur en op het binnenerf tussen de vooruitspringende vleugels staan enkele oude moerbeien, taxussen en linden. Een rechte beukenlaan verbindt de boerderij met het koetshuis annex tuinmanswoning. Het achter de aarden wallen liggende bosperceel – oudste bosbezit deel van het Keukenduin -, is in gebruik als jachtbos en lusthof. De slingerende, deels nog komvormige paden leiden door het hakhoutbos langs een enkele solitaire beuk.

Het park rondom kasteel Keukenhof

Keukenhof 1 – Toegangspijlers

Het toegangshek met siervazen.

Kadaster: A 1302. Monument: 511409. 

De oude oprijlaan naar kasteel Keukenhof wordt gemarkeerd door twee hekpijlers, bekroond met natuurstenen tuinvazen. De vormgeving van de tuinvazen is 18e eeuws. Oorspronkelijk komen zij van de hofstede “Puik en Dam” in Noordwijkerhout. In 1910 kwamen zij naar Keukenhof.

 

Voor de hoofdingang van Landgoed Keukenhof staan 2 peilers

Keukenhof 5- Boerderij met bakhuisje

De boerderij heeft geen functie meer als boerderij, maar is anno 2017 ingericht als restaurant. 

Kadaster: A-1302. Monumentnummer: 511410. Bouwjaar: 1643.

Ten zuiden van het kasteel staat een bakstenen boerderij uit 1643 en sindsdien vrijwel onveranderd bewaard gebleven. In 1809 wordt de boerderij omschreven als ‘ene capitale en weldoortimmerde huismanswoning voorzien van een stalling, ruime schuur, zomerhuis, wagenhuis, karnmolen, capitale kelder en varkenshokken, tuin en boomgaard’.

De boerderij en de gebouwen er om heen zijn grotendeels gerestaureerd. De boerderij heeft geen functie meer als boerderij, maar is nu ingericht als restaurant.

De vroegere hofboerderij

Rechts de hooiberg, links de boerderij vóór de restauratie