De Sint Agathakerk te Lisse.

Toen in 2004 het eeuwfeest werd gevierd lag de nadruk op het markante gebouw. De Lissese rooms-katholieke gemeenschap bestaat namelijk al veel langer.

De Bataafse revolutie van 1795 gaf de rooms-katholieken meer bewegingsvrijheid, aangezien de bevoorrechte positie van de gereformeerde kerk werd aangetast. In de Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger werd de nadruk gelegd op de gelijkheid van alle gezindten. Mede als gevolg van de op 5 augustus 1796 afgekondigde scheiding van kerk en staat en de daarop volgende staatsregeling van 1798 werden de rooms-katholieken op staatkundig gebied weer volwaardig lid van de samenleving. De rooms-katholieken van Lisse eisten nu de dorpskerk aan het Vierkant terug. Politieke en juridische strijd alom! Er werd financiële steun gevraagd aan koning Willem l, zodat de Lissese rooms-katholieken een nieuwe kerk konden bouwen. Dit verzoek werd positief beantwoord, maar het duurde nog tot 1842 voordat er met de bouw van een nieuwe rooms-katholieke kerk kon worden begonnen.

Hoewel de scheiding van kerk en staat in 1801 alweer werd herroepen, wordt de negentiende eeuw gekenmerkt door een verdergaande verbetering van de positie van de rooms-katholieken. In de grondwet van 1814 werden rooms-katholieken en protestanten namelijk gelijkgesteld en vanaf 1839 namen de rooms-katholieken steeds vaker openlijk deel aan het culturele en maatschappelijke leven.

De verbeterde positie van de rooms-katholieken kwam onder andere tot uitdrukking in de bouw van nieuwe en grotere kerken. Zo werd in Lisse op 30 juni 1842 de eerste steen gelegd voor de bouw van de nieuwe Sint Agathakerk, die op 19 juni 1843 werd geconsacreerd door Mgr. C.L. de Wijkerslooth. Deze kerk lag ongeveer ter hoogte van de huidige Sint Agathakerk op het terrein van de voormalige buitenplaats Mossenhof. De in 1842 gebouwde kerk was de tweede zogenoemde ‘neogotische kerk’ van ons land en dus erg modern. De toren was niet hoog, maar de luidklok klonk blij en vertrouwd. Na het overlijden van koning Willem l werd hij negen dagen lang driekwartier per dag geluid. Dit zogenoemde ‘Petrus-klokje’ was een uit 1748 stammend klokje van 350 kg, dat door het zoontje van Piet (Petrus) Verdegaal was geschonken. Helaas is het klokje in 1938 gesmolten voor de productie van een aantal nieuwe klokken… Het sneuvelen van erfgoed is van alle tijden. In 1846 stonden in Lisse 205 huizen met 296 gezinnen. Er woonden 1500 mensen, waarvan 1000 de rooms-katholieke religie beleden. Diversen daarvan waren welgesteld en kwamen regelmatig in de boeken voor als schenkers aan de nieuwe rooms-katholieke kerk. Onder hen zijn vele ‘bekende namen’, waaronder Wolff, Riggel, Kroon, Langeveld, Schrama, Guldemond, Verdegaal, Van Ruiten, Vreeburg, Van der Vlugt en baron Heereman van Zuydwyk.

In 1853 werd de bisschoppelijke hiërarchie hersteld en werden er vijf bisdommen gevormd: Utrecht, Haarlem, ‘s-Hertogenbosch, Roermond en Breda. De statie-Lisse werd op 6 augustus 1857 (weer) een zelfstandige parochie. De parochie van Sint Agatha groeide snel en de kerk werd te klein. In 1870 bouwden Hillegom en Sassenheim nieuwe kerken met hoge torens. De in Lisse woonachtige oud-pastoor Johann Friederich Fick bood in 1877 aan hier eveneens een nieuwe rooms-katholieke kerk te financieren. Hij kon zijn belofte niet waarmaken en de zaak werd afgeblazen. Het geld voor de nieuwe kerk moest vervolgens beetje bij beetje door de boeren en bollenkwekers bijeen worden gebracht. En daarom – zegt men – staan er in het langschip van de huidige Sint Agathakerk ook lammeren en bloeiende bollen afgebeeld… In 1902 werd begonnen met de bouw van een nieuwe kerk, en op 7 augustus 1903 werd de ‘kathedraal van de Bollenstreek’ geconsacreerd door Mgr. Van de Wetering, de bisschop van Utrecht. De bijnaam ‘kathedraal’ kwam doordat de toren met zijn 75 meter de hoogste van de streek werd. In 1929 bleek een zwakte in de constructie, waardoor de torenspits begon te zwaaien. Daarom werd de complete spits vervangen, en kreeg de toren zijn huidige uiterlijk.

In 1938 is bij graafwerk in de kerk van de Hervormde Gemeente aan het Vierkant een stuk zandsteen gevonden met een in gotische stijl gemodelleerde kelk, waarboven een hostie. Het werd vervolgens aan de Sint Agathakerk geschonken en omstreeks 1950 in de kerkmuur ingemetseld.

Vanaf de jaren zestig namen de kerkelijkheid en het kerkbezoek af. De Sint Agathakerk behield echter zijn centrale positie in Lisse. In de jaren negentig werd een grootscheepse restauratie uitgevoerd, waarvoor met vele acties geld bijeen werd gebracht. Een reusachtige thermometer langs de Heereweg hield de stand van zaken bij. Het is dan ook in oude luister dat in 2004 het honderdjarige bestaan kon worden gevierd met vele activiteiten over het jaar gespreid. Op 1 januari 2006 fuseerde de Sint Agathaparochie met de Mariaparochie en de H.H. Engelbewaardersparochie. Sindsdien gaan deze drie parochies verder als de R.K. Lissese Parochiegemeenschap Sint Agatha.