EEN PALENVERHAAL; De rommeling. (28)
Door Alfons Hulkenberg
Overgenomen uit “Lisse: De Rommeling” uit 1981. Repro-Holland B.V. Alphen aan de Rijn
Rosendael met hekpalen
Ja, dit wordt bepaald een palenverhaal, al zullen we ons thans tot bepaalde palen bepalen, bij de keuze waarvan de historische waarde van die bepaalde palen bepalend zal zijn. Bij Rosendaal stonden twee palen met prachtige leeuwen. In 1963 heeft Ir. A.F. de Graaft een artikel over Rosendaal gepubliceerd in het Leids Jaarboekje 1963. En daar schrijft hij over de palen: “En nu past Monumentenzorg er op, dat ze voor Lisse behouden blijven”. Ja, ja, maar ze zijn weg. Op 6 september 1963 las men in “Ons Weekblad”:
“Leeuwtje gesneuveld
Van de twee fraaie leeuwtjes die prijkten op de palen van het inrijhek van Rosendael — het buiten werd verleden jaar afgebroken — is er één in puin poeder gevallen.
Dinsdagmorgen reed een veewagen tegen de linkerpaal. De stenen zuil viel op de Heereweg. Gelukkig liep er niemand op het trottoir. Minder plezierig was het te moeten constateren dat het leeuwtje onherstelbaar vernield was. Bijzonder jammer daar dit leeuwtje vermoedelijk bij het oude Keukenhof heeft behoord”.
Ook de pers kan het wel eens mis hebben. De vrachtwagen kwam als een dief in de nacht en van “puinpoeder” was geen sprake.
Toen had men “de rommel maar aan een of ander onbekende meegegeven”. Het is jammer dat ik niet rook, want bij het gesprek werd mij in weinige minuten vijf maal een sigaar aangeboden …… Men kan de leeuwen nu bewonderen aan de Grote Sparrenlaan te Bennebroek (zie 3e foto). Dat heb ik weer in Warmond vernomen. Er is f 3.000 voor betaald. Per stuk of voor samen, dat weet ik niet meer. Lisse, daar ga je!
De grenspaal met de initialen van Frans Gerard Eissink staat in het Keukenduin. Een tweede exemplaar vindt men ergens in een privétuin in Lisse.
Nu nog de paal aan de Essenlaan. Vroeger heette dit hier allemaal Catharijnelaan, genoemd naar Catryn, weduwe van Gerrit Amelrycx Graef, die hier enige percelen bezat. De oorspronkelijke “Eslaan” is de weg langs de boerderij “De Phoenix”. Terwille van de eigenaar van de buitenplaats Wassergeest is het eerste stuk der “Trynelaan” een honderdvijftig jaar geleden een stukje naar het zuiden verlegd. Vroeger lag ze in het verlengde van de Tweede Poellaan.
Maar nu terug naar die bepaalde paal. Aan de ene kant staat “Van der Lyn”, naar de toenmalige eigenaars van Grotenhof; aan de andere zijde “Sypesteyn”, de bezitter van Akervoorde, ter plaatse van het huidige bedrijf Berbee. Op het terrein van Keukenhof staat ook zo iets. Zo’n paal gaf de grens tussen de landgoederen aan.
Nog weer een paal. Die staat aan de Leidsevaart en geeft exact “Halfwegen” aan. Dat was belangrijk; het stuk van daar naar Leiden moest door die stad worden onderhouden, Haarlem moest zorgen voor de vaart en de weg naar het noorden. Vandaar die prachtige wapens! Die waren zo veel als een handtekening.
Weer een andere paal; een mooi gecanneleerd Ionisch zuiltje. Typisch Renaissancekunst van omstreeks 1550/60. Het is hoogst waarschijnlijk afkomstig van het in 1799 gesloopte huis Veenenburg. (Later heeft men weer een nieuw Veenenburg gebouwd, dat in 1913 is verdwenen.) Het zuiltje is thans ingemetseld in de buitenmuur van het “Zwitsers speelhuis” op Keukenhof.
Grote palen met stenen manden mei bloemen en fruit staan aan de oprijlaar van Keukenhof. Ze zijn afkomstig van het voormalige huis Puikendam aan de Noord-wijkerhoutse Kerkstraat en pas in 1912 door Keukenhof aangekocht.
De palen van Dever zijn nog te nieuw en de dekplaten der palen van het ingangshek van Akervoorde liggen — o droevigheid — als schampstenen bij een inrit aan de Akervoorderlaan. Als de grootste drukte in de bollen voorbij is, zullen ze — zo heeft men beloofd – van die plaats der schande worden weggenomen. Van de eigenaardig gevormde grenspalen der Gemeente Lisse staat er nog een aan de Loosterweg. In mijn jeugd stonden er nog meer; ik vond zo iets bijzonder gewichtig en belangrijk. Tegenover “Demarcatie” aan de Heereweg heeft jaren lang een afgebroken exemplaar aan kant van de weg gelegen. Waar zou dat zijn gebleven?
En nu nog die antieke vaas op die moderne piedestal, ook ai op een paal. Waar die te vinden is, moet u nu zelf maar zien te ontdekken. Er zijn trouwens nog veel meer interessante palen in Lisse. Daar moet ieder die van zijn dorp wil houden nu maar goed op gaan letten. Het bestuur van de gemeente zal natuurlijk daarin voorgaan.
