Berichten

Wandelen of fietsen langs cultuurhistorie in Lisse

/in /door

Sporen van vroeger  (LisserNieuws)

30 maart 2021

Door Nico Groen

 Veel mensen hebben het wandelen of fietsen herontdekt door alle coronamaatregelen van het afgelopen jaar. Je kunt natuurlijk in de omgeving wandelen met je eigen gedachten en genieten van alles wat je ziet. Maar je kunt ook actief naar de omgeving kijken. De VOL heeft een aantal boekjes om al wandelend of fietsend de cultuurhistorie te ontdekken.

Zo heeft de Vereniging Oud Lisse in 2010 een boekje uitgegeven over monumentale gebouwen in Lisse. Het boek heet ‘Wandel- en fietsroutes Zuid en Noord Lisse: Monumenten’.  Met het boekje in de hand, kan langs alle monumenten worden gewandeld of gefietst. Dan kun je het betreffende gebouw op je in laten werken.

Als tweede boekje in deze reeks is in 2014 een bomenboek uitgegeven. Dit boek heet ‘Wandel- en fietsroutes langs monumentale bomen in Lisse’  met daarin alle bomen van 100 jaar en ouder en veel andere interessante bomen en hagen. Al wandelend of fietsend met het boekje kan je de betreffende boom extra bekijken en er van genieten.

In 2016 werd een derde boekje gerealiseerd: ‘Wandel- en fietsroutes langs bruggen in Lisse’. In dit bruggenboek wordt o.a. van alle bruggen in Lisse met een officiële naam de cultuurhistorie beschreven, evenals van het water waar de brug overheen gaat en van de weg waar de brug in ligt. Leuk om met het boekje bij de hand de bruggen te bekijken.

De boekjes in deze reeks hebben steeds 2 routes, een zuidelijke en een noordelijke, die beide op het Vierkant beginnen.

In 2011 verscheen een vierde boekje, geschreven door wijlen Bert Kölker,  over alle nog bestaande grenspalen in Lisse met de titel ‘Grenspalen te Lisse’. Het is geen wandel- of fietsroute, maar al wandelend of fietsend kunnen heel goed de grenspalen worden bekeken en de beschrijvingen gelezen.

Ook in het nieuwe boek ‘Sporen van Six’ staat in het laatste hoofdstuk een route aangegeven waar je nog daadwerkelijk sporen van de familie Six kunt vinden.

Digitale Cultuurhistorische Atlas Duin- en Bollenstreek

Er zijn nog andere wandel- en fietsroutes in Lisse, zoals fiets- en wandelknooppuntenroutes. De laatste met de rood/gele bordjes en paaltjes (infobord voor de winkel van Dirk op ’t Vierkant). Op route.nl/routeplanner zijn de wandelknooppunten in de Bollenstreek te vinden.

Ook te wandelen zijn het Ommetje in de Poelpolder (Infobord bij de Zemelpoldermolen) en diverse routes vanuit Keukenhof (infobord op de hoek van Achterweg-Zuid en Prof. van Slogterenweg). Via de site van de VVV Lisse kun je ook diverse routes bekijken en eventueel uitprinten.

Kijk met name buiten het centrum van Lisse  eens met smartphone of tablet  op de Digitale Cultuurhistorische Atlas van de Duin- en Bollensteek (cultuurhistorieduinenbollenstreek.nl) . Als je rondom de plek klikt waar je op dat moment aan het wandelen of fietsen bent, lees je alles wat daar aan cultuurhistorie te zien is. Dat kun je dan ter plekke ook echt bekijken.

 

Foto: Een wandelknooppunt met het nummer van de paal en pijltjes naar de volgende knooppunten.
Foto: Nico

 

Waarom een boek over de familie Six in Lisse

/in /door

Sporen van vroeger (LisserNieuws)                                                 

2 februari 2021

Door Nico Groen

De Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse” heeft een onderzoek afgerond naar de Sporen van de familie Six in Lisse. De bevindingen zijn vastgelegd in een boek. Het boek is onlangs uitgekomen en geeft een prachtig en nieuw inzicht in de geschiedenis van Lisse in de 17de en 18de eeuw. Het boek telt maar liefst 240 pagina’s met 130 afbeeldingen.

Op 4 november 2016 gaf Geert Mak in de Hervormde Kerk in Lisse een lezing naar aanleiding van zijn boek De levens van Jan Six. Hoewel daarbij vooral Hillegom centraal stond, werd die avond een enkele keer ook gewezen op de band van de familie Six met Lisse. Daardoor werd bij de eveneens aanwezige burgemeester Lies Spruit van Lisse de interesse gewekt om na te gaan welke sporen de familie Six in Lisse heeft nagelaten en hoe deze sporen het beste zichtbaar kunnen worden gemaakt. Daartoe zocht zij contact met de VOL. Dat leidde tot de vorming van een projectteam, dat zichzelf tot doel stelde om de sporen in beeld te brengen van het verblijf van de familie Six in Lisse. De term sporen werd daarbij ruim opgevat. Het kon onder andere gaan om (restanten van) gebouwen, veranderingen in het landschap, verwijzingen op oude kaarten en prenten of schriftelijke vermeldingen in archiefstukken. Ook de interactie met de lokale bevolking werd niet vergeten. Denk bijvoorbeeld aan de pachters van boerderijen en landerijen, die eigendom waren van de familie Six en de bewoners van het door diezelfde familie gestichte hofje.

Dankzij publicaties van Fons Hulkenberg en Rob Pex en de onderzoeksaantekeningen van Aad van Kampen, was reeds het een en ander bekend over de familie Six in Lisse. Na een eerste verkennend onderzoek door het projectteam verscheen in 2017 de voorpublicatie Sporen van Six in Lisse: Een inventarisatie. Het destijds verzamelde materiaal werd in de daarop volgende jaren door middel van uitgebreid archief- en literatuuronderzoek verder aangevuld en daar waar nodig gecorrigeerd. Door daarbij niet eerder bestudeerde bronnen te raadplegen en vanuit een nieuwe invalshoek naar reeds bekende informatie te kijken, is het gelukt om op bepaalde punten tot nieuwe inzichten te komen.

Archief van de familie Six

Bij het op papier zetten van het verhaal over de familie Six in Lisse speelden vooral de verzamelingen van het Stadsarchief Amsterdam en het archief van de familie Six een belangrijke rol. Daarnaast zijn ook allerlei andere bronnen bestudeerd. Om het terugvinden te vergemakkelijken, zijn de voor deze publicatie geraadpleegde archiefstukken en literatuur zoveel mogelijk verantwoord in voetnoten. Daarnaast is getracht om, daar waar mogelijk, de handel en wandel van de familie Six in Lisse als kapstok te gebruiken om in algemene zin iets te vertellen over de historie van het dorp of de regio waar Lisse deel van uitmaakt.

Het boek is verkrijgbaar via de website https://oudlisse.nl voor 25,- euro. Het boek is ook verkrijgbaar bij boekhandel Grimbergen.

 

Henk Schaap overhandigt de voorpublicatie van Sporen van Six in Lisse aan Burgemeester Lies Spruit.

Boek Sporen van Six nu beschikbaar

/in /door

Nieuwsflits

Nieuwsblad Jaargang 19 nummer 4, 2020

De Cultuur-Historische Vereniging Oud-Lisse heeft het onderzoek afgerond naar ‘Sporen van Six in Lisse’. De bevindingen zijn vastgelegd in het boek , dat op maandag 23 november door Henk Schaap namens het onderzoekscomité aan burgemeester Lies Spruit werd aangeboden. Het onderzoekscomité bestond uit de auteurs: Jos van Bourgondien, Maarten van Bourgondien , Leo van der Geer, Rob Pex , Brigitte Rink en Henk Schaap. Ook andere leden van de Cultuur-Historische Ver. Oud Lisse verleenden hulp en bijstand. Het boek, uitgegeven door Uitgeverij Verloren, is volgens de burgemeester ‘een prachtig boek dat nieuwe inzichten en hoofdstukken toevoegt aan de rijke geschiedenis van Lisse in de 17de en 18de eeuw’. Het boek bestaat uit 236 pagina’s en bevat ca. 150 veelal kleurrijke afbeeldingen. De Nederlandse familie Six behoorde eeuwenlang tot de elite van de maatschappij. Over de verschillende generaties Jan Six die in Hillegom veel buitenplaatsen en landgoederen bezaten is veel geschreven. De lezing van Geert Mak in 2016, over ‘De levens van Jan Six’ wat zich v.n.l. in Hillegom afspeelde, was voor de burgemeester de aanleiding tot dit onderzoek naar de ‘Sporen van Six in Lisse’’. Over de drie generaties Pieter Six die in Lisse veel hofstedes en land hadden is weinig bekend. Wie waren zij en welke sporen hebben zij achtergelaten in Lisse? In dit nieuwe boek worden deze vragen gedocumenteerd beantwoord en worden de generaties Pieter Six met hun hofstedes en landgoederen in Lisse prachtig in beeld gebracht. Hun achtergrond, de netwerken, de huwelijkspolitiek en de rijkdom uit de textielnijverheid. Ze maakten deel uit van de vroedschap in Amsterdam en werden advocaat, burgemeester of bewindhebber van de VOC. Pieter Six III (1686-1755) zorgde door middel van zijn testament en een legaat aan de Diaconie van de Grote Kerk, dat er in Lisse een hofje ontstond. Dat het hofje in een dorp gesticht werd en niet in de stad, is uitzonderlijk. Het ontstaan van dit Hofje van Six aan de Kanaalstraat wordt in dit boek beschreven. Het Hofje van Six bestaat nog steeds en is onlangs grotendeels gerestaureerd.

Het boek is nu verkrijgbaar via de website www.oudlisse. nl en in de boekhandel Grimbergen voor €25.

Henk Schaap overhandigt de voorpublicatie van Sporen van Six in Lisse aan Burgemeester Lies Spruit.

Boek ‘Sporen van Six in Lisse’ nu beschikbaar

/in /door

De VOL heeft het onderzoek afgerond naar ‘Sporen van Six in Lisse’. De bevindingen zijn vastgelegd in het boek, dat op maandag 23 november door Henk Schaap namens het onderzoekscomité aan burgemeester Lies Spruit werd aangeboden.

Nieuwsflitsen

Nieuwsblad Jaargang 19 nummer 4, 2020

De Cultuur-Historische Vereniging Oud-Lisse heeft het onderzoek afgerond naar ‘Sporen van Six in Lisse’. De bevindingen zijn vastgelegd in het boek , dat op maandag 23 november door Henk Schaap namens het onderzoekscomité aan burgemeester Lies Spruit werd aangeboden. Het onderzoekscomité bestond uit de auteurs: Jos van Bourgondien, Maarten van Bourgondien , Leo van der Geer, Rob Pex , Brigitte Rink en Henk Schaap. Ook andere leden van de Cultuur-Historische Ver. Oud Lisse verleenden hulp en bijstand. Het boek, uitgegeven door Uitgeverij Verloren, is volgens de burgemeester ‘een prachtig boek dat nieuwe inzichten en hoofdstukken toevoegt aan de rijke geschiedenis van Lisse in de 17de en 18de eeuw’. Het boek bestaat uit 236 pagina’s en bevat ca. 150 veelal kleurrijke afbeeldingen. De Nederlandse familie Six behoorde eeuwenlang tot de elite van de maatschappij. Over de verschillende generaties Jan Six die in Hillegom veel buitenplaatsen en landgoederen bezaten is veel geschreven. De lezing van Geert Mak in 2016, over ‘De levens van Jan Six’ wat zich v.n.l. in Hillegom afspeelde, was
voor de burgemeester de aanleiding tot dit onderzoek naar de ‘Sporen van Six in Lisse’’. Over de drie generaties Pieter Six die in Lisse veel hofstedes en land hadden is weinig bekend. Wie waren zij en welke sporen hebben zij achtergelaten in Lisse? In dit nieuwe boek worden deze vragen gedocumenteerd beantwoord en worden de generaties Pieter Six met hun hofstedes en landgoederen in Lisse prachtig in beeld gebracht. Hun achtergrond, de netwerken, de huwelijkspolitiek en de rijkdom uit de textielnijverheid. Ze maakten deel uit van de vroedschap in Amsterdam en werden advocaat, burgemeester of bewindhebber van de VOC. Pieter Six III (1686-1755) zorgde door middel van zijn testament en een legaat aan de Diaconie van de Grote Kerk, dat er in Lisse een hofje ontstond. Dat het hofje in een dorp gesticht werd en niet in de stad, is uitzonderlijk. Het ontstaan van dit Hofje van Six aan de Kanaalstraat wordt in dit boek beschreven. Het Hofje van Six bestaat nog steeds en is onlangs grotendeels gerestaureerd.

Het boek is nu verkrijgbaar via de website www.oudlisse.nl en in de boekhandel Grimbergen voor €25

Henk Schaap overhandigt de voorpublicatie van Sporen van Six in Lisse aan Burgemeester Lies Spruit.

Boek ‘Sporen van Six in Lisse’ nu beschikbaar

/in /door

Nieuwsblad Jaargang 19 nummer 4, 2020

Nieuwsflitsen

De Cultuur-Historische Vereniging Oud-Lisse heeft het onderzoek afgerond naar ‘Sporen van Six in Lisse’. De bevindingen zijn vastgelegd in het boek , dat op maandag 23 november door Henk Schaap namens het onderzoekscomité aan burgemeester Lies Spruit werd aangeboden. Het onderzoekscomité bestond uit de auteurs: Jos van Bourgondien, Maarten van Bourgondien , Leo van der Geer, Rob Pex , Brigitte Rink en Henk Schaap. Ook andere leden van de Cultuur-Historische Ver. Oud Lisse verleenden hulp en bijstand. Het boek, uitgegeven door Uitgeverij Verloren, is volgens de burgemeester ‘een prachtig boek dat nieuwe inzich ten en hoofdstukken toevoegt aan de rijke geschiedenis van Lisse in de 17de en 18de eeuw’. Het boek bestaat uit 236 pagina’s en bevat ca. 150 veelal kleurrijke afbeeldingen. De Nederlandse familie Six behoorde eeuwenlang tot de elite van de maatschappij. Over de verschillende generaties Jan Six die in Hillegom veel buitenplaatsen en landgoederen bezaten is veel geschreven. De lezing van Geert Mak in 2016, over ‘De levens van Jan Six’ wat zich v.n.l. in Hillegom afspeelde, was voor de burgemeester de aanleiding tot dit onderzoek naar de ‘Sporen van Six in Lisse’’. Over de drie generaties Pieter Six die in Lisse veel hofstedes en land hadden is weinig bekend. Wie waren zij en welke sporen hebben zij achtergelaten in Lisse? In dit nieuwe boek worden deze vragen gedocumenteerd beantwoord en worden de generaties Pieter Six met hun hofstedes en landgoederen in Lisse prachtig in beeld gebracht. Hun achtergrond, de netwerken, de huwelijkspolitiek en de rijkdom uit de textielnijverheid. Ze maakten deel uit van de vroedschap in Amsterdam en werden advocaat, burgemeester of bewindhebber van de VOC. Pieter Six III (1686-1755) zorgde door middel van zijn testament en een legaat aan de Diaconie van de Grote Kerk, dat er in Lisse een hofje ontstond. Dat het hofje in een dorp gesticht werd en niet in de stad, is uitzonderlijk.Het ontstaan van dit Hofje van Six aan de Kanaalstraatwordt in dit boek beschreven. Het Hofje van Six bestaat nog steeds en is onlangs grotendeels gerestaureerd.vHet boek is nu verkrijgbaar via de website www.oudlisse.nl en in de boekhandel Grimbergen voor €25.

De ‘Kleine kroniek van Lisse’ deel 5 is uit

/in /door

Jaargang 19 nummer 3, 2020

Nieuwsflitsen

Op maandag 17 augustus 2020 werd de ‘Kleine kroniek van Lisse, 1940 tot en met 1949’, geschreven door de bekende journalist Arie in ’t Veld, op het gemeentehuis in Lisse persoonlijk uitgereikt aan wethouder Jeanet van der Laan.

Het is mooi dat dit vijfde deel van de ‘Kleine kroniek’ dit jaar is uitgekomen, nu het 75 jaar
geleden is dat Nederland bevrijd werd. Arie is heel intensief bezig geweest met dit historisch boekje, dat hem dagenlang spitten kostte in de gemeentelijke archieven, waarbij veel informatie over de oorlogsjaren naar boven kwam. Zijn tekst voor de eerdere delen werd voorheen heel nauwgezet gecorrigeerd door zijn vroeg overleden dochter Lia, voor dit deel is meegelezen door Adrie de Roon, Chris Balkenende en Koos van der Zwet. Op de voorkant van het boekje prijkt de afbeelding van de toenmalige burgemeester Van Rijckevorsel, die in de oorlog is ondergedoken bij katholieke broeders in De Engel. Na de overhandiging aan Van der Laan vertelde de wethouder dat ze zeer blij is dat dit boekje nog op de valreep van 75 jaar bevrijding is uitgekomen. Op haar vraag welke zaken hij het meest opmerkelijk vond in die jaren, antwoordde Arie dat de toenmalige concurrentiestrijd tussen Keukenhof en de Flora tentoonstelling in Heemstede hem intrigeerde en ook de komst van het ondergrondse urinoir op ’t Vierkant, waar alleen maar mannen naar toe konden en vrouwen niet. Deze ‘Kleine kroniek van Lisse’ is voor slechts €12,95 te koop bij Grimbergen Boeken. Ook zal wethouder Van der Laan zich als opdrachtgever hard maken voor de financiering van de volgende kroniek ‘Lisse in de jaren negentig.

De Kleine Kroniek 1940-1949 wordt uitgereikt aan Arie in ’t Veld door wethouder Jeanet van der Laan

Sporen van Six in Lisse

Sporen van Six

/in /door

Jaargang 19 nummer 3, 2020

Nieuwsflitsen

De projectgroep ‘Sporen van Six’ heeft het manuscript opgeleverd voor een boek en daarmee haar werkzaamheden afgerond. De projectleden waren Jos van Bourgondiën, Maarten van Bourgondiën, Leo van der Geer, Rob Pex, Brigitte Rink en Henk Schaap. Zij kregen tijdens het onderzoek input en hulp van andere leden van de Cultuur-Historische Vereniging “Oud Lisse”: Laura Bemelman, Deen Boogerd, Wim Bosch en Alfons Verstraeten. De redactie bestond uit Maarten van Bourgondiën, Ria Grimbergen en Henk Schaap. Het boek zal worden uitgegeven door Uitgeverij Verloren. Het ligt voor de Kerst in de boekhandel en is dus een prachtig kerstcadeau.

De samenvatting is als volgt.

De Nederlandse familie Six behoorde eeuwenlang tot de elite van de maatschappij. Over de verschillende generaties Jan Six is veel geschreven. Over de drie generaties Pieter Six is weinig bekend. Wie waren zij en welke sporen hebben zij achtergelaten in Lisse? In dit boek worden de generaties Pieter Six in beeld gebracht. Hun achtergrond, de netwerken, de huwelijkspolitiek en de rijkdom uit de textielnijverheid. Ze kenden iedereen in het 17de-eeuwse Amsterdam, van Rembrandt tot Spinoza en Vondel. Ze maakten deel uit van de vroedschap van Amsterdam, werden advocaat, burgemeester en bewindhebber van de VOC. Dankzij erfenissen zat Pieter Six I goed in de slappe was. Hij bleek in 1674 tenminste 650.000 gulden te bezitten en rijker te zijn dan zijn broer Jan. In de traditie van de elite werd er geïnvesteerd in buitenplaatsen. De generaties Pieter Six hadden vanaf 1640 een hofstede met landerijen in Lisse. Dankzij honderden verwijzingen in archieven konden de auteurs precies in kaart brengen hoe het bezit in Lisse groeide. Een grote klapper was de aankoop van het Keukenduin in 1662. Door de Sixen werd het duin afgegraven en het zand met duizenden schepen afgevoerd door de zandsloot. Pieter Six II was een fervent kunstverzamelaar. Zijn huis aan de Herengracht in Amsterdam leek wel een museum. Ook in de hofstede in Lisse hingen veel schilderijen, waaronder het bekende portret van Jan Six I dat in 1654 door Rembrandt geschilderd werd. Het boek ‘Sporen van Six in Lisse’ laat zien dat de band met het dorp steeds hechter werd. Pieter Six III liet in 1747 zelfs de toegang tot het kerkhof verbouwen, zodat hij met zijn rijtuig tot de kerkdeur kon rijden. Maar ook zorgde Pieter Six III door middel van zijn testament en een legaat aan de Diaconie, dat er in Lisse een hofje ontstond. Dat het hofje in een dorp gesticht werd en niet in de stad, is uitzonderlijk. Pieter Six III overleed in 1755. Zijn echtgenote Geertruida van der Lijn volgde in 1763. Ze overleden kinderloos. Een einde van een tijdperk.

Bijlagen
A. Chronologisch overzicht van de familie Six in Lisse
B. Fragmentparenteel van de familie Six
C. De verponding 1750 m.b.t. Pieter Six III
D. Koopakte betreffende een hofstede en percelen van landen te Lisse Index van personen Index van locaties, totaal ca. 240 pagina’s met 130 illustraties.
Inhoudsopgave

Voorwoord door burgemeester Lies Spruit
1. Inleiding
2. Samenvatting
3. De achtergrond van de familie Six
4. Portretten van ‘Lissese’ Sixen
5. Bezittingen
6. Van Daerrode tot buitenplaats middeleeuwse geschiedenis
7. Inrichting van de buitenplaats
8. Afzandingen
9. Het hofje
10. Sporen in het landschap een rondwandeling
11. Conclusie

Bijlagen

A. Chronologisch overzicht van de familie Six in Lisse
B. Fragmentparenteel van de familie Six
C. De verponding 1750 m.b.t. Pieter Six III
D. Koopakte betreffende een hofstede en percelen van landen te Lisse

Index van personen
Index van locaties
totaal ca. 240 pagina’s met 130 illustratie
■

Sporen van Six in Lisse

De kaft van het boek ‘Sporen van Six’

Het verzet in Lisse was gedisciplineerd

/in /door

Sporen van vroeger (LisserNieuws)

door Nico Groen

28 januari 2020

Ter gelegenheid van 75 jaar bevrijding gaat deze column over het verzet in Lisse. Aan het illegale krantje in Lisse, De Oranjekoerier, dat vanaf 24 oktober 1944 dagelijks verscheen is al eerder aandacht besteed. Maar dat was niet het enige wat het verzet deed. Dat er in Lisse betrekkelijk weinig gewelddadigheden tegen de Duitsers werden gepleegd, was te danken aan het beleid, de organisatie en de discipline van het verzet in Lisse.

Door vele verzetseenheden in Nederland werden Duitsers, gebouwen en munitieopslagplaatsen aangevallen. Het gevolg was nogal eens dat als vergelding willekeurige bewoners voor het vuurpeloton terecht kwamen. Dat was in Lisse nauwelijks aan de orde. In een interview met de gebroeders Montagne, opgetekend door Ed Olivier en Arie in ’t Veld in het boek ‘Verhalen uit een vorige eeuw’, verschenen in 2000, kwam naar voren dat het verzet in Lisse zo mogelijk in stilte werkte. De Duitse  bezetter werd zo weinig mogelijk geprovoceerd.

In het interview staat dat het er in de Haarlemmermeer aan de andere kant van de Ringvaart heel anders aan toe ging. Er woedden hele veldslagen tussen de Haarlemmermeerse knokploegen en de Duitse Sicherheitsdienst. Op een gegeven moment wilde het Haarlemmermeerse verzet een wapendepot in Keukenhof overvallen. Wietse Montagne: “We zeiden tegen Kraak, het hoofd van het verzet in Lisse, dat we dat tot elke prijs moesten zien te voorkomen. Straks gaan er hier tientallen mensen tegen de muur. Zo’n overval zou zinloos zijn geweest en in militair opzicht van geen enkele betekenis”. De overval ging daarom uiteindelijk niet door.

 

Distributiebonnen.

In den lande werden veel distributiekantoren overvallen. Met alle negatieve gevolgen zoals represailles voor de bevolking.  Deze overvallen gebeurden om distributiebonnen te verkrijgen voor de vele onderduikers. De distributiekaarten en -bonnen werden in het leven geroepen vanwege de schaarste aan van alles en nog wat. Dit om een eerlijke verdeling van goederen en voedsel over de bevolking te krijgen en hamsteren tegen te gaan. Distributiekaarten werden alleen uitgereikt aan mensen met een persoonsbewijs, afgegeven op het gemeentehuis. Onderduikers kwamen daar natuurlijk niet voor in aanmerking.

 

In Lisse werd het distributiekantoor niet geplunderd, maar werd op een heel andere manier aan bonnen gekomen. Bij 2 overvallen op het gemeentehuis werd de burgerlijke stand weggehaald. Wietse: “Ik werd door burgemeester Van Rijckevorsel ‘gevorderd’ om de bevolkingsboekhouding opnieuw op te zetten…. Het is schitterend gelukt allemaal. De burgemeester bemoeide zich er verder niet mee. We hebben er allerlei gezinnen bij zitten verzinnen. ’t Liefst natuurlijk allemaal weduwen met alleen dochters. Voor Lisse, Hillegom en Sassenheim hebben we ongeveer duizend distributiekaarten illegaal kunnen verstrekken. Het was allemaal illegaal legaal”. Met deze distributiekaarten kon men bij het distributiekantoor steeds distributiebonnen ophalen. Overvallen op het distributiekantoor waren dus helemaal niet nodig. Lisse had het geluk dat de burgemeester en de ambtenaren de andere kant op keken. Dat was in andere gemeentes wel anders.

Foto: Dit boek ‘Verhalen uit een vorige eeuw’ kan worden geleend of ingezien tijdens de inloop op dinsdagmorgen in de Vergulde Zwaan.
Foto: Nico Groen

CRIMINEEL DINGBOEK: VOL droeg financieel bij aan de aanschaf van achttiende-eeuws Crimineel Dingboek

/in /door

Baljuw Gerard II Bicker van Swieten

VOL droeg financieel bij aan de aanschaf van het achttiende eeuwse Crimineel dingboek. Enkele voorbeelden worden gegeven.

door Ria Grimbergen

Nieuwsblad Jaargang 18 nummer 4, december 2019

Jannetje Jans van der Wilde uit Lisse baarde op woensdag 17 maart 1723 een dochter. Het begin van een klein drama, want Jannetje was ongetrouwd. Als vader wees zij aan Adriaan Jacobs de Goede, eveneens uit Lisse, een getrouwd man. Jannetje bekende dat zij overspel had gepleegd en “vleeselijke conversatie“ met De Goede had gehad. Baljuw Gerard II Bicker van Swieten oordeelde dat volgens de landswetten en goddelijke wetten overspel ten hoogste strafbaar is en veroordeelde Jannetje tot 14 dagen gevangenis op water  en brood en betaling van de proceskosten. Adriaan bleef ongestraft. Dit is een van de zaken uit het Crimineel Dingboek van de Hooge Vierschare van Noordwijkerhout, Hillegom, Lisse ende Voorhout over de jaren 1698-1726.

De historische verenigingen van Lisse, Noordwijkerhout, Voorhout en Leiden kochten onlangs
gezamenlijk van het Lissese antiquariaat Goltzius dit achttiend eeeuws manuscript. Donderdag 21 november vond de overdracht  plaats aan Erfgoed Leiden en Omstreken. Helmi Beijsens en Henk Schaap vertegenwoordigden bij deze plechtigheid Oud Lisse. Als secretaris had Helmi de eer voor de vereniging de overdrachtsacte te tekenen. In het Nationaal Archief berustten voorheen de Criminele en Civiele Dingboeken van de Hooge Vierschaar van onze streek, maar deze zijn onlangs overgedragen aan Erfgoed Leiden. De verzameling vertoont leemtes, jaren waarin de baljuw zijn zaakjes niet netjes overdroeg. Een Dingboek bleef dan eeuwen familiebezit. De mensen van Erfgoed Leiden zijn enthousiast dat met dit manuscript nu een van die gaten is opgevuld en wij met hen, want het Dingboek bevat een schat aan verhalen.

Wat is zo’n crimineel dingboek nu precies?

Daarop gaf archivaris  André van Noort van Erfgoed Leiden op deze 21ste november toelichting. Het baljuwschap werd gevormd door een baljuw en zijn schepenen, de welgeborenen, de mannen met aanzien. Zij spraken recht in civiele zaken, zoals onderlinge ruzies, die werden vastgelegd in de Civiele Dingboeken. Die werden vaak afgedaan met boetes. Misdaden en overtredingen van de wet berechtten zij in de criminele of hogere rechtspraak, die de bevoegdheid had lijfstraffen en zelfs de doodstraf op te leggen. Prostitutie, bedelarij, overspel, messentrekkerij, moord, dat waren de zaken waarover de criminele rechtspraak oordeelde. Jannetje hoorde haar vonnis aan van mr. Gerard II Bicker van Swieten. Bicker van Swieten was vanaf 1714 baljuw van Noordwijkerhout, Hillegom, Lisse en Voorhout en een lid van een van de zeer rijke families die de dienst uitmaakten in de Republiek. Voor hem was mr. Pieter Dierquens (tot 1713) baljuw van het rechtsgebied. In de achtentwintig jaren die het Dingboek beslaat worden rond de 75 personen door het baljuwschap berecht. Erfgoed Leiden heeft het manuscript gedigitaliseerd. Het toegangsnummer is 0755.

Dingboek