Tag Archief van: Monument

In het volgende Nieuwsblad zal iets verteld worden over het complex met deze brievenbus. Natuurlijk zijn we weer zeer geïnteresseerd in uw aanvullende verhalen.
Laat ons maar weten, persoonlijk, via de brievenbus van 1e Havendwarsstraat 4 of per mail:  redactie@oudlisse.nl.

Die hardstenen brievenbus van de  vorige keer? Waar hoort die nu toch thuis? Het was best een pittige opgave. De geschiedenis van Rutsbo wordt weergegeven.

door Liesbeth Brouwer

Nieuwsblad 24 nummer 1 2025

De brievenbus
Waarschijnlijk kon u niet raden bij welk pand deze fraaie brievenbus hoort. In de bouwtijd van dit pand was zo’n hardstenen brievenbus gebruikelijk, zeker bij een pand met de allure van Heereweg 34. Huize Rutsbo, want daar hebben we het over, is gebouwd in 1925 voor de familie Driehuizen- Heurgren. Zoon Alf, 7 jaar oud, legde op 4 februari 1925 de eerste steen. Leen Tol sr. was de architect waarbij de ideeën van mevrouw Ruth Aurora Driehuizen-Heurgren (1890-1980), van geboorte een Zweedse, meewogen. Dat blijkt ook uit de naam van het huis: Rutsbo. Bo, vertaald uit het Zweeds, betekent wonen, Rutsbo dus het huis van Ruth. Door deze brievenbus zijn vele poststukken uit Zweden gegleden. Kaarten vanuit de Bollenstreek gingen naar Zweden. De vader van Ruth was predikant. Oud Lisse werd in 2013 benaderd door een Zweedse. Haar moeder had gediend op de pastorie en vanuit die tijd ansichten uit Lisse bewaard. De dochter had via onze site, met daarop foto’s van Rutsbo, ontdekt waar de kaarten vandaan kwamen. Natuurlijk waren er van hieruit kaarten met daarop Rutsbo naar Zweden gestuurd, vanzelfsprekend ook vele met de bollenvelden. Er was er zelfs een uit 1928, geschreven door de dan 10-jarige Alf die, met spelfouten, in het Zweeds wat zinnetjes schrijft. Post was in die tijd nog heel belangrijk. Met de bouw van Rutsbo was er aan de Heereweg een geheel aan panden ontstaan met een relatie tot bloembollenfirma Driehuizen. Eerst was er het woonhuis aan wat toen de Rijksweg heette van Cornelis en Wilhelmina Driehuizen-den Hartog. In 1914 werd aan de noordkant hiervan huis Somalo gebouwd voor de oudste zoon Willem (1889-1963) en in 1925 volgde Rutsbo voor zoon Marinus Cornelis (1891-1965). Overigens werd de naam Rutsbo al voor de bouw van het huidige Rutsbo gebruikt. In de Naamlijst voor den telefoondienst uit 1920 en uit 1921 staat met telefoonnummer 153 vermeld M.C. Driehuizen, Rutsbo, Heereweg 32. Zou de familie toen in het oude woonhuis gewoond hebben? Er waren diverse bedrijfspanden. Achter het oude pand werd in 1930 een nieuw bedrijfspand opgetrokken. Het oude woonhuis met naastgelegen bedrijfspand werd daarvoor afgebroken. De woonhuizen Somalo en Rutsbo belandden rond 2010 op de gemeentelijke monumentenlijst, het bedrijfscomplex werd verbouwd tot appartementencomplex “Driehuizenpark” en kreeg de status van rijksmonument.

Het huis Rutsbo

Het karakteristieke aan huis Rutsbo is de symmetrie. In het midden het portaal waar Dorische zuilen op een hardstenen basement rusten die het fronton ondersteunen. Op het fries staat de naam RUTSBO. Het huis heeft nog veel originele glas-in-loodramen. Enkele jaren geleden kwam bij een reparatie nog een houtblokje met namen tevoorschijn dat timmerlieden er in 1925 hadden achtergelaten. Een gewoonte van timmerlieden die we al bij meerdere panden in Lisse hebben teruggezien. Helaas is het blokje slecht te ontcijferen, maar het moet wel van werknemers van aannemer Hendrik Marseille geweest zijn. Deze aannemer, die meerdere panden in Lisse bouwde, werd door architect Leen Tol sr. ingeschakeld voor de bouw van Rutsbo. Het bedrijf van de gebr. Driehuizen was een gerenommeerd bollenbedrijf. Natuurlijk had ook dit bollenbedrijf last van de economische problemen in de crisistijd en viel in de oorlog de handel stil. Maar na de oorlog stonden er binnen de kortste keren twee grote Amerikaanse sleeën. De familie had connecties en handel met de VS. Daarom kregen zij waarschijnlijk van het bureau van toewijzing toestemming om auto’s aan te schaffen. Het rijk wilde de export stimuleren, want dat bracht deviezen binnen. De bewoners van Rutsbo hoorden tot de elite onder de bollenkwekers. Achter de villa was een tennishal wat vrij uniek was voor die tijd en menig Lisser heeft daar een balletje geslagen. Toen zij ouder werden droegen Willem en Marinus de leiding van het bollenbedrijf over aan hun zonen. Aan het eind van de jaren zestig kwam er een eind aan de functie van dit bollencomplex en werden plannen beraamd voor een andere invulling van dit gedeelte van Lisse.

Gezinsvervangend tehuis

De eerste gezinsvervangende tehuizen ontstonden midden jaren vijftig als tegenhanger van de grote intramurale instituten. De initiatieven daarvoor kwamen vaak van ouderverenigingen. Deze tehuizen wilden de sfeer van een gezin uitstralen, met een gezellige huiskamer en individuele slaapkamers. In 1969 wist de ‘Stichting huisvesting gehandicapten Bollenstreek’ de hand te leggen op de villa’s Somalo en Rutsbo. Volgens een krantenbericht uit oktober 1970 kwamen voor deze woonvorm alleen gehandicapten in aanmerking die nog in staat waren dagelijkse arbeid te verrichten.

Voor hen zou dit hun thuis kunnen worden. Als zodanig is villa Somalo in september 1970 in gebruik genomen, maar het ideaal kon pas verwezenlijkt worden met de verbouwing van Rutsbo. In Rutsbo wil men maximaal 40
bewoners hebben, want de sfeer moet gezellig en intiem zijn. De plannen voor Rutsbo worden concreter en resulteren in een verbouwplan voor Rutsbo met aan de achterzijde een aanbouw van 2 vleugels met kamers voor de bewoners. Dat betekende huisvesting van 23 mannelijke en vrouwelijke gehandicapten en verder huisvesting voor de directie en 3 vrouwelijke krachten. In de villa komt de eetzaal en is gelegenheid tot recreatie. Uit een krantenbericht van september 1971 lezen we dat naar verwachting in april ‘72 gezinsvervangend huis Rutsbo zal worden geopend voor geestelijk gehandicapten die in staat zijn te werken en dus bij kunnen dragen aan de kosten. Overheidssubsidie moet de verdere exploitatie mogelijk maken. Fa. J. Dijkstra uit Sassenheim verzorgt de bouw en later ook het onderhoud van het complex. In augustus 1972 is het dan zover. De bewoners hebben hun kamers, die verspringend aan de gangen liggen, betrokken. Tevredenheid alom, de sfeer in de gezellige huiskamer is goed, de bewoners hebben zo hun eigen taken, zoals brieven posten, boodschapje doen en ook het praatje met de buurman hoort erbij. Somalo blijft nog een tijd in gebruik als gezinsvervangend tehuis. Het blijkt echter naar de maatstaven van 1976 niet meer geschikt voor dit soort bewoning.

Somalo komt in de verkoop.
De bewoners verhuizen naar Rutsbo. Zij hebben het in Rutsbo best naar de zin. Ze worden ook betrokken bij allerlei activiteiten. Zo hielpen ze in 1989 met de praktijklessen voor zwembegeleider van geestelijk gehandicapten die werden gehouden in zwembad De Lis en waren ze in 1999 actief bij een initiatief van leerlingen van het NOVA-college. Kunst, gemaakt door bewoners van Rutsbo, werd op placemats verkocht. Toch wordt er dan al gepraat over een andere opzet voor de bewoners. Het idee ontstaat dat gehandicapten ook zelfstandig kunnen wonen met begeleiding. Bovendien zijn, naar de maatstaven van rond de eeuwwisseling, de kamers/woningen van Rutsbo te klein. Aan het Rembrandtplein komen na een renovatie 12 appartementen voor dit doel beschikbaar. Zo vertrekken de bewoners naar een eigen appartement of naar een ander gezinsvervangend tehuis en kan voor Rutsbo een andere invulling gevonden worden.

Weer woonhuis
Er volgen diverse plannen. Toen het ruim 2 ha grote terrein met het voormalige kantoorpand annex bollenschuur van gebr. Driehuizen te koop kwam kon een fraai totaalplan worden gerealiseerd. In het kantoorpand met bollenschuur was jarenlang antiekhandel Chr. Van Damme gevestigd. Nu kon een nieuwe wijk opgezet worden met 18 twee-onder-één-kapwoningen, 4 vrijstaande woningen, en 12 eengezinswoningen. Het voormalige bedrijfspand van Driehuizen werd gerenoveerd en verbouwd. Er ontstonden 24 appartementen. In 2006 werd de aanbouw voor het gezinsvervangend tehuis uit 1972 gesloopt. Rutsbo werd verkocht en daarna kon het weer geschikt gemaakt worden voor particuliere bewoning. Er volgde nog een fiks traject van verbouwen, want het gebruik als gezinsvervangend huis had wel de nodige sporen achtergelaten. Sinds 2007 wordt er weer met veel genoegen gewoond. Gelukkig is er met respect voor de historie van het pand gerenoveerd en blijft een stukje bollengeschiedenis hiermee behouden.

De bewoners van huize Maria of Kornoelje op Heereweg 107 worden weergegeven. Ook wordt het huis uit  907/08 beschreven.

Liesbeth Brouwer

Nieuwsblad 23 nummer 2  2024

Detail huize Maria

Deze fraaie voordeuromlijsting hoort bij Heereweg 107, een heel charmant huis dat in 1907/08 gebouwd is als Huize Maria.

Voorgeschiedenis
Op blz. 20 van dit Nieuwsblad vertelt Laura Bemelman over het huis wat eerder op deze locatie stond, het in 1906 afgebrande huis van notaris van Stockum. De latere koper van het perceel, Jacobus Matthijs Van Til (1873-1960), trouwt op 28-09-1899 in Haarlem met Maria London (1877-1908). Haar vader is aannemer en haar broer, getuige bij het huwelijk, is architect. Het paar gaat in Lisse wonen op A186 (Heereweg 88). In 1901 wordt zoon Hendrik geboren. Ze vertrekken naar Hillegom waar in 1903 nog een zoontje wordt geboren dat helaas maar enkele maanden oud wordt. Eind 1905 staat het gezin weer geregistreerd op A186.

Huize Maria

Dus in januari 1906 wonen ze min of meer aan de overkant wanneer bij de notaris brand uitbreekt. Enkele maanden later, op 30 juni, wordt dochter Elisabeth geboren. Van Til is bloemist. Sinds wanneer hij bij de fameuze bollenfirma H. de Graaff werkt en een leidende functie heeft is niet precies te achterhalen, maar een andere dramatische gebeurtenis speelt zeker ook een rol. Herman de Graaff leidt na het overlijden van zijn vader in 1886 het bollenbedrijf. Herman sticht een gezin en bekleedt zoals gebruikelijk in deze familie tal van bestuursfuncties. Kindersterfte is hoog in die tijd. Ook enkele kinderen van Herman leven maar kort. In 1904 slaat het noodlot toe. Er wordt een levenloos kindje geboren en 5 dagen na deze dramatische gebeurtenis komt moeder Sophie de Ridder te overlijden. Herman kan dit verlies niet aan, trekt zich terug uit bedrijf en nevenfuncties en vertrekt met zijn kinderen naar Leiden. In 1908 wordt de zaak verkocht.

Bouwplan

compilatie van Huize Maria

Van Til wordt directeur van H. de Graaff en zonen. De zaken gaan goed, een fraaie toekomst wacht. Geen wonder dat Van Til de kans grijpt om op de plaats van de villa van de notaris een modern landhuis te laten bouwen. De broer van zijn vrouw, architect Jacob (Jack) London (1872-1959), heeft inmiddels naam gemaakt. Hij begon zijn carrière in Haarlem en behaalde vanaf 1900 verscheidene prijzen. Hij was een veelzijdig kunstenaar die ook, niet ongebruikelijk in die tijd, een stempel drukte op het interieur van een pand. In Haarlem en omgeving zijn nog veel voorbeelden van zijn ontwerpen te zien. Zoals de voormalige bakkerij Brakenhoff op Koningsstraat 37 (1900) en Huis voor Militairen, Jansweg 34 (1903) in Haarlem, Huis Sonnevanck in Aerdenhout (1903), raadhuis Halfweg (1905). London had dus al een respectabele reputatie toen hij voor zijn zus en zwager begon aan het ontwerp en de realisatie van de Lisser villa. Natuurlijk is er voor dit artikel gezocht naar meer informatie rond dit ontwerp, maar helaas is in het gemeentearchief niets terug te vinden van de ingediende bouwplannen. Ook uit privécollecties is geen informatie bekend. Toch is er wel iets. In 2011 ontving onze vereniging een mail van Ton Bruseker uit Heemstede met de vraag of er iets meer bekend was over Huize Maria. Hij had een zakhorloge met inscriptie dat zijn grootvader volgens overlevering bij de oplevering had gekregen van de opdrachtgever. Mogelijk is er toen ook gezocht naar meer informatie in het gemeentearchief. Bouwvergunningen ed. waren ook in 1907 verplicht. Maar helaas. Opdrachtgever moet Van Til zijn geweest. Hij zal het horloge geschonken hebben aan A.N.H. Bruseker (1868-1963) uit Haarlem. Bruseker was van beroep timmermanaannemer. Of hij in Lisse ook de aannemer was valt niet te achterhalen, maar als timmerman kon hij zijn hart ophalen. Door dit zakhorloge kunnen we dus afleiden wanneer er gebouwd is. Er staat ingegraveerd: nov. ’07-april ’08. Onwaarschijnlijk kort voor zo’n toch uniek bouwplan. Er is nog een bron waar we iets uit kunnen halen. In 1916 verscheen de uitgave “Het moderne landhuis in Nederland” door Leliman en Sluijterman. Ruim 150 landhuizen werden gepresenteerd en er waren 3 villa’s van architect London in opgenomen. Het moet gezegd dat de Lisser villa mogelijk de kleinste uit het boek is, maar toch zeer aansprekend. Meer informatie uit die begintijd is er niet, het gebouw moet dus voor zichzelf spreken. Dat doet het ook; de fraaie voordeur met rondboog en de twaalf raampjes erboven maakt natuurlijk een rijke indruk, wat nog eens verstrekt wordt door de natuurstenen omlijsting met vruchtmotieven. Het iets overhellende, gebogen dak met blauwe Maasleien geeft het geheel een chalet-achtige uitstraling. Hier is ook goed te zien dat er veel houtwerk aan het huis zit. De waardering voor Bruseker is duidelijk wel op zijn plaats geweest. Via de weduwe van Ton Bruseker kregen we foto’s van het horloge dat nu in het bezit is van inmiddels de 4e Bruseker met dezelfde initialen: A.N.H. Bruseker.

J. M. van Til
De familie Van Til kan dus in 1908 verhuisd zijn naar Huize Maria. Maar het is niet zeker of Maria in het naar haar genoemde huis heeft gewoond. Op 9 juli van dat jaar overlijdt zij en blijft Van Til achter met 2 kleine kinderen. Advertenties voor huishoudsters voor Huize Maria zijn in de krant terug te vinden. In het boek “Het moderne landhuis in Nederland” staat een foto van Huize Maria met dochter Elisabeth bij de tuiningang. In 1918 hertrouwt Van Til met Alida Adriana Nieuwenhuijs (1886-1935). Op 11 mei 1920 wordt zoon Jacobus Matthijs van Til jr. geboren. Ondertussen gaat het met de firma H. de Graaff en Zonen prima. In 1917 staat er in de krant dat de bloeminstenfirma H. de Graaff en Zn. (v. Til) een mooie verbetering voor de arbeiders heeft ingevoerd. Hun arbeidsdag begint in het vervolg niet meer op 5 uur maar om 6 uur! Blijkbaar een te prijzen verbetering van de firma. Het krantenstukje eindigt met een: Ter Navolging! In 1920 staat Van Til in Lisse geregistreerd met telefoonnr. 6. Ook blijkt uit diverse krantenberichten dat Van Til maatschappelijk zeer actief is. Hij bekleedt diverse bestuursfuncties, natuurlijk op zijn eigen vakgebied van de bollenteelt, maar ook op diverse andere terreinen. Zo werd hij in mei 1919 gekozen in de gemeenteraad voor de zogenaamde vrijzinnigen, was hij in 1921 commissaris van het NV. Electriciteitsbedrijf Hillegom, Lisse en Sassenheim en werd hij in 1927 door de minister van Financiën benoemd in de Raad van Beroep voor de directe Belastingen. 13 febr. 1930 doet de krant verslag van de feestelijke heropening van het Laboratorium voor Bloembollenonderzoek. Van Til is, als voorzitter van de wetenschappelijke commissie, een der sprekers. Hij benadrukt de verdiensten van prof. Van Slogteren en zijn mensen en memoreert dat er bij de komst van Van Slogteren wel eens anders gedacht werd. Van Til refereert aan Van Slogterens strijd tegen het narcissenaaltje en maakt het belang in zijn toespraak op een aardige manier duidelijk: ”wat dit onze kweekers, ja ons geheele land, tot voordeel werd, is niet in millioenen te taxeren, en de kweekerspaleizen, die een journalist in zijn verslag memoreerde, zouden zeer gewone huisjes geweest zijn als professor van Slogteren aan dit aaltje niet zijne voortdurende aandacht gewijd had”. De vooroorlogse crisistijd was ook voor het bollenvak een rampzalige tijd. Van Til is actief binnen zijn vakgebied. In zijn eigen thuis nadert weer een drama. Zijn 2e echtgenote komt op 03-04-1935 te overlijden. Op 07-12-1939 trouwt Jacobus Matthijs van Til voor de derde keer, met Martina Petronella Maria Louisa van Vlerken
(geb. 1891). Ze zijn waarschijnlijk na de verkoop van hun huis naar Heemstede vertrokken. Op 18 maart 1950 wordt Van Til daar koninklijk onderscheiden tot ridder in de orde van Oranje Nassau. Op 20 april 1960 komt deze markante man in Heemstede te overlijden.

Slegtkamp en Cornoelje

Nog een compilatie van huize Maria

Het huis Heerweg 107 werd in 1941 verkocht aan Wilhelmina Slegtkamp. Het gezin Slegtkamp woonde op Heereweg 291 waar vader Hendrik in 1939 was overleden. Zelf woonde Wilhelmina in Den Haag, maar de koop was waarschijnlijk bedoeld om voor haar moeder een geschikter woning te hebben. Wanneer de naam van Huize Maria veranderd is in Cornoelje is niet bekend. Mogelijk met de komst van mevrouw Slegtkamp. Toen zij in 1952 overleed stond in de rouwadvertentie “Cornoelje” vermeld en zo kennen oudere Lissers het pand nog. In de achtertuin stond een prachtige kornoelje. Wanneer de naam Cornoelje van de gevel is verdwenen is niet duidelijk. Volgende bewoners uit de periode na het overlijden van mevr. Slegtkamp zijn diverse bewoners bekend, maar dat voert in het kader van dit artikel te ver om daarop in te gaan. In 1968 werd het huis verkocht aan de heer en mevrouw Zwetsloot. Het gezin Zwetsloot woonde jaren in dit huis. In die tijd was er al heel wat veranderd aan het oorspronkelijke interieur. Joop Zwetsloot heeft de oude heer Van Til wel eens gezien wanneer hij bij zijn vader, directeur van de HoBaHo, op kantoor kwam. Een heel aimabele man. Ook kregen zij eens bezoek van een oude dame die ooit in het huis had gewoond. Dat bleek het meisje Elisabeth van Til te zijn dat op de foto bij de tuindeur zit. Het huis werd verkocht aan de familie Van Stegeren. Zij zorgen er met name voor dat het huis geïsoleerd wordt. Het huis was enkelsteens gebouwd en werd aan de buitenkant geïsoleerd. Je keek op zolder zo langs de blauwe leien naar buiten, dus werd het dak totaal vernieuwd waarbij gelukkig ook weer blauwe leien gelegd werden.

Bij de aanleg van de rotonde met de Nassaustraat is helaas flinke schade ontstaan aan het oorspronkelijke tegelwerk en moest een deel als verloren beschouwd worden. De Van Stegerens kwamen uit Amsterdam. Zou het leeuwtje aan de trapopgang met een knipoog gerestaureerd zijn en een Amsterdams tintje hebben gekregen? De huidige bewoners, de heer en mevrouw Eriksson, zijn de dochter en schoonzoon van de Van Stegerens.
Bij de renovatie die zij aan de binnenkant van het huis toepasten bleek dat er achter diverse wanden nog de oorspronkelijke betimmering aanwezig was. Dat en ook granitovloeren die weer tevoorschijn kwamen zijn opgeknapt en waar nodig hersteld. Zij waren zo vriendelijk om hun huis, waar ze heel verknocht aan zijn, te laten zien en zo weten we dat er ondanks meer dan een eeuw wonen, nog veel fraais te herkennen is van het oorspronkelijke ontwerp van Jacob London.